„Mia\u0142em \u017cycie zwyk\u0142ego nauczyciela”: jak Ludmi\u0142a spotka\u0142a si\u0119 24 lutego<\/strong><\/span><\/p>\nLudmi\u0142a Bondarenko nadal pracuje w szkole \u015bredniej Nr 4 Wo\u0142nowacha, a tak\u017ce przed inwazj\u0105 na pe\u0142n\u0105 skal\u0119. Dopiero teraz \u2013 zdalnie i z nowymi studentami. Do 24 lutego prowadzi\u0142a lekcje w klasie 2 \u2013 w\u0142\u0105cznie, gdzie uczy\u0142o si\u0119 dziecko z wadami s\u0142uchu. „To by\u0142o \u017cycie zwyk\u0142ego nauczyciela. Ka\u017cdego dnia do pracy, potem do prac domowych” \u2013 wspomina kobieta. Wojna przysz\u0142a do jej miasta w 2014 roku. Wtedy by\u0142o ju\u017c strasznie, lecia\u0142y pociski, ale nikt nie my\u015bla\u0142 o ewakuacji gdzie\u015b.<\/p>\n
„Chocia\u017c pociski przelecia\u0142y nad naszymi g\u0142owami, nie ukrywali\u015bmy si\u0119. Poniewa\u017c by\u0142o to „nad g\u0142ow\u0105”, jak m\u00f3wi\u0105. S\u0142yszeli\u015bmy, gdzie by\u0142y eksplozje, s\u0142yszeli\u015bmy strza\u0142y” – powiedzia\u0142a.<\/p>\n
Zaj\u0119cia szkolne w takich momentach by\u0142y zawieszone lub ca\u0142kowicie odwo\u0142ane. Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 lekcje, nauczyciele us\u0142yszeli brz\u0119czenie szk\u0142a i natychmiast zadzwonili do rodzic\u00f3w. Zabrali dzieci do domu \u2013 wtedy wszyscy byli do tego przyzwyczajeni, jak najwi\u0119cej. Jednak w 2022 roku wszystko rozwin\u0119\u0142o si\u0119 w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b.<\/p>\n
Wojna „zapuka\u0142a” w Wo\u0142nowacha w maju 2014 roku. Jesieni\u0105 miasto zosta\u0142o wyzwolone z r\u0105k naje\u017ad\u017ac\u00f3w. Od tego czasu ostrza\u0142 by\u0142 wznawiany od czasu do czasu. Czy nie my\u015bla\u0142e\u015b o p\u00f3j\u015bciu w bezpieczniejsze miejsce wtedy, 8 lat temu?<\/strong><\/p>\nMieli\u015bmy swoje jednostki wojskowe, Si\u0142y Zbrojne Ukrainy. Rosjanie byli wtedy w pobli\u017cu Doniecka, Dokuczajewska i Nowotroicka. By\u0142y blokady dr\u00f3g. Przyby\u0142o wielu osadnik\u00f3w. Ale to nie by\u0142o takie du\u017ce, nie tak przera\u017caj\u0105ce. Nawet nie my\u015bleli\u015bmy o przeprowadzce, mimo \u017ce nasza najstarsza c\u00f3rka chcia\u0142a. Ale tutaj, na przyk\u0142ad, przyzwyczai\u0142em si\u0119 ju\u017c do w\u0142asnego. A poruszanie si\u0119 w tym wieku jest bardzo trudne. M\u0142odzi ludzie \u2013 tak, mogli i\u015b\u0107 tam, gdzie chcieli i rozpocz\u0105\u0107 nowe \u017cycie. Ale wtedy o tym nie my\u015bleli\u015bmy.<\/p>\n
Podczas inwazji rosyjskiej na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 Wo\u0142nowacha by\u0142a na linii frontu. Czy przygotowywali\u015bcie si\u0119 na taki rozw\u00f3j wydarze\u0144? Czy wierzy\u0142e\u015b, \u017ce wr\u00f3g spr\u00f3buje ponownie zdoby\u0107 twoje miasto?<\/strong><\/p>\nNie przygotowywali si\u0119 ani nawet o tym nie my\u015bleli. Od 2014 roku \u017cyjemy w zrozumieniu, \u017ce gdzie\u015b co\u015b si\u0119 dzieje, gdzie\u015b co\u015b grzmi. Coraz cz\u0119\u015bciej mieli\u015bmy wybuchy. W pobli\u017cu znajduje si\u0119 stacja, z kt\u00f3r\u0105 p\u0142ynie woda. Kiedy pocisk uderza, ta linia p\u0119ka i w mie\u015bcie nie ma wody. A 20 lutego by\u0142 to ostatni raz, kiedy byli tam ca\u0142owani. Od tamtej pory jeste\u015bmy bez wody. Poniewa\u017c mam studni\u0119 w domu, nie przeszkadza\u0142o mi to zbytnio. Ale wiedzia\u0142em, \u017ce ludzie ze szko\u0142y go nie maj\u0105.<\/p>\n
Czy m\u00f3wiono wtedy o wojnie na pe\u0142n\u0105 skal\u0119? Jaki\u015b rodzaj „ustnego przekazu”, po prostu paplanina. Ale nie, nikt si\u0119 nie przygotowywa\u0142.<\/p>\n
Lekcje na miesi\u0105c przed inwazj\u0105 na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 (zdj\u0119cie z osobistego archiwum Ludmi\u0142y)<\/span><\/p>\nPami\u0119tacie, jak to wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 24 lutego? W rzeczywisto\u015bci ca\u0142y kraj obudzi\u0142 si\u0119 tego ranka z eksplozji.<\/strong><\/p>\nZosta\u0142em wtedy obudzony przez kota. Zawsze wie, \u017ce budzimy si\u0119 gdzie\u015b mi\u0119dzy 5 a 6 rano. Spojrza\u0142em na zegarek i by\u0142o tylko 4:20. My\u015bla\u0142em te\u017c o tym, dlaczego by\u0142o tak wcze\u015bnie. A potem zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce co\u015b p\u0142onie w oknie. To ju\u017c lataj\u0105 rakiety. Krzykn\u0105\u0142em do c\u00f3rki, \u017ceby upad\u0142a na pod\u0142og\u0119. Nast\u0119pnie w\u0142\u0105czyli\u015bmy telewizor. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, nie mieli\u015bmy go od 2014 roku, a mianowicie zdecydowali\u015bmy si\u0119 go kupi\u0107 tu\u017c przed Nowym Rokiem. Tak wi\u0119c by\u0142o ju\u017c og\u0142oszenie stanu wojennego.<\/p>\n
Natychmiast napisa\u0142em do szkolnego czatu viber: zapyta\u0142em, co powinni\u015bmy zrobi\u0107. By\u0142o to oko\u0142o 6:00 rano. Dyrektor odpowiedzia\u0142, \u017ce na pewno nie chodzimy do szko\u0142y. Zapyta\u0142em te\u017c, jak by\u0107 nauczycielem. Poniewa\u017c w 2014 roku, kiedy to si\u0119 sta\u0142o, dzieci zosta\u0142y w domu, ale nauczyciele nie. Chocia\u017c lecia\u0142y pociski artyleryjskie, nadal chodzili\u015bmy do pracy i pracowali\u015bmy ze studentami zdalnie.<\/p>\n
W szkole powiedziano nam, \u017ce czekaj\u0105 na zam\u00f3wienie. Potem powiedzieli\u015bmy, \u017ce w drugim tygodniu przerywamy zaj\u0119cia offline i przechodzimy do trybu online. Zadzwonili\u015bmy do wszystkich rodzic\u00f3w. Powiedzieli, \u017ce nie b\u0119dzie zaj\u0119\u0107. Niekt\u00f3rzy natychmiast ostrzegli, \u017ce opuszczaj\u0105 miasto. Niekt\u00f3rzy nie mieli jeszcze czasu, aby zrozumie\u0107, co si\u0119 dzieje.<\/p>\n
„Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce „niesiemy” wojn\u0119 za sob\u0105”: prw sprawie nasilenia ostrza\u0142u i decyzji o opuszczeniu kraju<\/strong><\/span><\/p>\nPowiedz nam, jak zmieni\u0142o si\u0119 Twoje \u017cycie po 24 lutego? Jak d\u0142ugo jeszcze mieszka\u0142e\u015b w Volnovakha, co robi\u0142e\u015b dalej? Jak bardzo Rosjanie zbombardowali miasto, kiedy pan tam przebywa\u0142?<\/strong><\/p>\n25 lutego pojechali\u015bmy z c\u00f3rk\u0105 do miasta, bo dzie\u0144 przed przysz\u0142o wynagrodzenie. Ale wszystkie bankomaty by\u0142y ju\u017c wtedy puste. Pojawi\u0142 si\u0119 poci\u0105g ewakuacyjny, ale potem nie wiedzieli\u015bmy o tym. Musia\u0142em i\u015b\u0107 na stacj\u0119 na oko\u0142o 30 minut. Ponadto my\u015bla\u0142em, \u017ce musz\u0119 zap\u0142aci\u0107 za bilet, ale nie by\u0142o pieni\u0119dzy. Postanowili\u015bmy wi\u0119c jeszcze nie jecha\u0107. Wtedy w\u0142a\u015bciwie nie by\u0142o \u017cadnego zwi\u0105zku ze szko\u0142\u0105. Powiedzieli\u015bmy dzieciom, aby robi\u0142y to, co mamy, zgodnie z podr\u0119cznikami. Na przyk\u0142ad, je\u015bli masz jakie\u015b pytania \u2013 zadzwo\u0144. Wszyscy zdali sobie spraw\u0119, \u017ce nie by\u0142o jeszcze do nauki, poniewa\u017c musisz wiedzie\u0107, jak przetrwa\u0107.<\/p>\n
Nasza Volnovakha jest podzielona na dwie cz\u0119\u015bci \u2013 m\u00f3wimy, \u017ce jest „tamta strona” i centrum. Na pocz\u0105tku lecia\u0142 tylko do centrum. Teraz bojownicy „przywracaj\u0105 wszystko”, robi\u0105 taki obraz. Ale tam, gdzie mieszka\u0142em, mniej lata\u0142o, poniewa\u017c nie ma infrastruktury jako takiej. 27 lutego nie by\u0142o jednak \u015bwiat\u0142a, a nast\u0119pnego dnia znikn\u0105\u0142 nawet mobilny internet.<\/p>\n
W tym czasie nie mogli\u015bmy skontaktowa\u0107 si\u0119 z nasz\u0105 m\u0142odsz\u0105 c\u00f3rk\u0105. Wiedzia\u0142em jednak, \u017ce poszli do schronu w szpitalu, \u017ceby si\u0119 ukry\u0107. Jej dziecko ma 6 lat, aw grudniu urodzi\u0142 si\u0119 jej syn, m\u00f3j wnuk, to znaczy mia\u0142 wtedy 2 miesi\u0105ce.<\/p>\n
Mam w domu piec, ale rzadko go rozpalali\u015bmy. Bo je\u015bli jest dym, co\u015b mo\u017ce lata\u0107. Dlatego robili wszystko w ci\u0105gu dnia, szybko co\u015b przygotowali. Nie by\u0142o ju\u017c elektryczno\u015bci, a my nie mieli\u015bmy jeszcze czasu na produkcj\u0119 gazu dla siebie.<\/p>\n
W niekt\u00f3re dni puka\u0142o do nas ukrai\u0144skie wojsko. Na pocz\u0105tku nie wiedzia\u0142em, \u017ce to nasze. Mia\u0142em nadziej\u0119, \u017ce to Si\u0142y Zbrojne, bo wtedy nikt inny nie m\u00f3g\u0142 wej\u015b\u0107. Ale zrozumia\u0142em, \u017ce byli ju\u017c r\u00f3\u017cni sabota\u017cy\u015bci. By\u0142em wi\u0119c bardzo przera\u017cony i zapyta\u0142em, kim oni s\u0105. Powiedzieli: „Twoje”. Odpowiedzia\u0142em r\u00f3wnie\u017c, \u017ce „w\u0142asne” s\u0105 r\u00f3\u017cne. Ale zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce je\u015bli m\u00f3wi\u0105 po ukrai\u0144sku i nie jest to zniekszta\u0142cone, to wszystko jest w porz\u0105dku. I zapytali, czy mog\u0119 wypi\u0107 herbat\u0119.<\/p>\n
Wyja\u015bni\u0142em, \u017ce konieczne jest stopienie piekarnika i podgrzanie wody. A po drugiej stronie ulicy s\u0105siad mia\u0142 gaz, a nast\u0119pnie wys\u0142a\u0142 je do niego. Wtedy przyszed\u0142 do mnie s\u0105siad i zasugerowa\u0142, \u017ce moi ch\u0142opcy mieszkaj\u0105 ze mn\u0105, a moja c\u00f3rka i ja powinni\u015bmy i\u015b\u0107 do niego. Tak robili\u015bmy do 4 marca. Do 29 lutego nie ukrywali si\u0119 jeszcze w piwnicach, a potem zacz\u0119li. Bo ju\u017c po naszej stronie by\u0142y rosyjskie samoloty, kt\u00f3re zrzuca\u0142y bomby lotnicze, nadlatywa\u0142y pociski. A w marcu s\u0142uchali\u015bmy radia i dowiedzieli\u015bmy si\u0119, co si\u0119 robi w Kijowie, Chersoniu, Miko\u0142ajowie, Charkowie.<\/p>\n
Zdali\u015bmy sobie spraw\u0119, \u017ce tak b\u0119dzie w 2014 roku, ju\u017c nie b\u0119dzie. Potem gaz znikn\u0105\u0142. Rankiem 4 marca chcieli\u015bmy uda\u0107 si\u0119 do wsi, w kt\u00f3rej ukrywa\u0142y si\u0119 dzieci i wnuki s\u0105siada, do Zlatoustivki. Kiedy zastanawiali si\u0119, czy zosta\u0107, czy nie, zacz\u0119li lata\u0107 bombami powietrznymi. Siedzieli\u015bmy wtedy w samochodzie. M\u00f3wi\u0119: „Je\u015bli umrzemy tutaj, umrzemy w samochodzie. Wyj\u015b\u0107, po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na ziemi \u2013 jaka jest r\u00f3\u017cnica”.<\/p>\n
I nie zostali\u015bmy. Mieli\u015bmy z nimi r\u00f3\u017cne rzeczy, wi\u0119c przez tydzie\u0144, ca\u0142kiem sporo. Wzi\u0119li\u015bmy krakersy i ruszyli\u015bmy dalej. A dok\u0105d poszli \u2013 wszystko polecia\u0142o za nami. To tak, jakby\u015bmy „brali wojn\u0119”.<\/p>\n
Wo\u0142nacha \u2013 Pokrowskie \u2013 Piatykhatki \u2013 Krzywy R\u00f3g \u2013 Lw\u00f3w: d\u0142uga droga do ewakuacji<\/strong><\/span><\/p>\nDok\u0105d wtedy poszed\u0142e\u015b i ilu by\u0142e\u015b? Czy wcze\u015bniej um\u00f3wi\u0142e\u015b si\u0119 na nocleg, czy wolontariusze na miejscu pomogli sytuacyjnie?<\/strong><\/p>\nNajpierw dotarli\u015bmy do Pokrovske, region Dniepropietrowska. Tam wolontariuszka Maria pomog\u0142a nam zosta\u0107 w przedszkolu, spali\u015bmy na \u0142\u00f3\u017ckach dzieci\u0119cych. By\u0142o du\u017co ludzi. Mieli\u015bmy 12 lat. W jednym samochodzie jest s\u0105siad, ja, moja c\u00f3rka i matka. W drugim s\u0105 dwie jego c\u00f3rki (jedna w ci\u0105\u017cy), zi\u0119\u0107 z rodzicami i troje ma\u0142ych dzieci.<\/p>\n
W Pokrovsky zostali\u015bmy nakarmieni, rano zaproponowano nam r\u00f3wnie\u017c \u015bniadanie, ale postanowili\u015bmy p\u00f3j\u015b\u0107 dalej. Przeszli\u015bmy przez Dniepr, musieli\u015bmy sp\u0119dzi\u0107 tam noc, ale nasze plany si\u0119 zmieni\u0142y. Zatrzymali\u015bmy si\u0119 w Pyatykhatky, bardzo starej kobiecie. Mia\u0142a mieszkanie z 3 sypialniami. W ci\u0105gu 5 dni przynajmniej si\u0119 tam umyli\u015bmy, zrobili\u015bmy sobie przerw\u0119. Jest nauczycielk\u0105 j\u0119zyka angielskiego, posiada wiele r\u00f3\u017cnych certyfikat\u00f3w. Potem postanowili\u015bmy przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Yellow Waters. S\u0105siad z krewnymi planowa\u0142 wynaj\u0105\u0107 tam 1-pokojowe mieszkanie.<\/p>\n
Wyobra\u017acie sobie \u2013 by\u0142oby tam z nami 12 os\u00f3b. Postanowili\u015bmy wi\u0119c wsi\u0105\u015b\u0107 do poci\u0105gu ewakuacyjnego. Na stacji by\u0142o du\u017co ludzi, wszystko by\u0142o tam raczej zdezorganizowane, w por\u00f3wnaniu z sytuacj\u0105 p\u00f3\u017aniej we Lwowie. By\u0142 t\u0142um. Od razu mam przed oczami \u2013 filmy z czas\u00f3w wojny, kiedy ludzie siedzieli na eszelonach. Mieli\u015bmy ze sob\u0105 kilka rzeczy. Moja mama ma torb\u0119 z tusz\u0105, dali nam \u017co\u0142nierze.<\/p>\n
Ale wszystko trzeba by\u0142o zostawi\u0107 na stacji. Poniewa\u017c nie mo\u017cna by\u0142o z nim wsi\u0105\u015b\u0107 do poci\u0105gu. My\u015bleli\u015bmy nawet, \u017ce ju\u017c nie usi\u0105dziemy. Ale zobaczyli, \u017ce nikt nie stoi w samochodzie przed nami i tam pobiegli.<\/p>\n
Moja c\u00f3rka wzi\u0119\u0142a moj\u0105 matk\u0119 pod rami\u0119, a ja poszed\u0142em za nimi. A kiedy weszli, nie by\u0142o dla mnie miejsca. Mog\u0142em tylko postawi\u0107 stop\u0119 sam. W ko\u0144cu jako\u015b mnie tam zaci\u0105gn\u0119li. Potem ludzie si\u0119 rozeszli i usiedli\u015bmy. Poci\u0105g jecha\u0142 do Lwowa. Wiele os\u00f3b podr\u00f3\u017cowa\u0142o z Krzywego Rogu. Byli to ludzie, kt\u00f3rzy w tym czasie jeszcze nic nie s\u0142yszeli ani nie widzieli (wybuchy, przybysze – red.). I to by\u0142o dla nich bardzo zabawne, dlaczego ludzie tak bardzo si\u0119 wspinaj\u0105. Du\u017co m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o pracy za granic\u0105 i powrocie za 2-3 miesi\u0105ce. Ale wyja\u015bni\u0142em, \u017ce wszystko nie b\u0119dzie tak szybkie, \u017ce wszystko jest znacznie bardziej skomplikowane.<\/p>\n
A jak by\u0142o w samym poci\u0105gu? W wagonie musia\u0142o by\u0107 o wiele wi\u0119cej os\u00f3b ni\u017c miejsc? A sama droga powinna by\u0107 d\u0142uga.<\/strong><\/p>\nBy\u0142o to zwyk\u0142e zarezerwowane miejsce. Tam, gdzie by\u0142y boczne p\u00f3\u0142ki, by\u0142o 8 os\u00f3b, reszta \u2013 od 12 do 15. Zar\u00f3wno na drugim, jak i trzecim „pi\u0119trze”, kt\u00f3rzy mogli wej\u015b\u0107 i nie bali si\u0119, po\u0142o\u017cyli si\u0119. Jechali\u015bmy bardzo d\u0142ugo. Min\u0119li\u015bmy Bia\u0142\u0105 Cerkiew, Winnic\u0119 \u2013 wtedy pierwszy przylot by\u0142 tam na lotnisku. Nast\u0105pi\u0142 przyjazd do Kijowa.<\/p>\n
Zatrzymali\u015bmy si\u0119, a przyw\u00f3dcy \u2013 m\u0119\u017cczyzna i kobieta \u2013 poprosili o wy\u0142\u0105czenie telefon\u00f3w. Wy\u0142\u0105czyli \u015bwiat\u0142a i ostrzegli, \u017ce jest to bardzo niebezpieczny obszar.<\/p>\n
Ale osoba, kt\u00f3ra wcze\u015bniej nie do\u015bwiadczy\u0142a tego w „w\u0142asnej sk\u00f3rze”, nie rozumia\u0142a. Wielu nadal w\u0142\u0105cza\u0142o jasne telefony. A my w Volnovakha nie w\u0142\u0105czyli\u015bmy nawet latarek. Mieli kiesze\u0144, bardzo nudn\u0105, i u\u017cywali jej. Powiedzia\u0142em innym pasa\u017cerom: „Rozumiesz, \u017ce ca\u0142y poci\u0105g mo\u017ce umrze\u0107 z twojego powodu. Czy chcesz tu zrobi\u0107 \u017cywy gr\u00f3b?” Wtedy ludzie ju\u017c zacz\u0119li stopniowo zdawa\u0107 sobie z tego spraw\u0119.<\/p>\n
Dzieci, kt\u00f3re jecha\u0142y tym samochodem, nawet nie chcia\u0142y i\u015b\u0107 do toalety. Powiedzieli, \u017ce nie odejd\u0105, dop\u00f3ki nie dotr\u0105 do miasta. Poniewa\u017c zrozumieli, \u017ce to nie by\u0142a tylko podr\u00f3\u017c.<\/p>\n
„Nigdy wcze\u015bniej nie byli\u015bmy za granic\u0105”: jak Ludmi\u0142a i jej krewni trafili do Polski<\/strong><\/span><\/p>\nPotem przyjecha\u0142e\u015b do Lwowa. Czy to pierwszy raz, kiedy tam jeste\u015b? W tym czasie wiedzia\u0142e\u015b ju\u017c, czy zostaniesz, czy przejdziesz dalej?<\/strong><\/p>\nPo raz pierwszy by\u0142em we Lwowie w 2017 roku. Potem, nawiasem m\u00f3wi\u0105c, rozmawia\u0142em z mieszka\u0144cami o tym, co dzia\u0142o si\u0119 tutaj, w regionie Doniecka. I znale\u017ali\u015bmy zrozumienie. Zrozumieli, \u017ce to nie my chcemy, aby Rosja przysz\u0142a do nas i „wyzwoli\u0142a” nas. Teraz nastawienie nieco si\u0119 zmienia w stosunku do tych na wschodzie. Kiedy dotarli\u015bmy na stacj\u0119, natychmiast zadzwonili\u015bmy do osoby, kt\u00f3ra kiedy\u015b pomog\u0142a nam w wynajmie mieszkania. Ale tym razem nic z tego nie wysz\u0142o. Byli wolontariusze, ale to dla mieszkania nie wiedzieli\u015bmy, do kogo si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107. Mogli\u015bmy jednak je\u015b\u0107, pi\u0107 gor\u0105c\u0105 herbat\u0119, znale\u017a\u0107 ciep\u0142e ubrania, usi\u0105\u015b\u0107.<\/p>\n
Wielka kolejka sta\u0142a wtedy na Polsce, a my na pocz\u0105tku nie zwracali\u015bmy na to uwagi. Wtedy c\u00f3rka: „Czy mo\u017cemy i\u015b\u0107?” Chocia\u017c nie mieli\u015bmy nawet zagranicznych paszport\u00f3w. W ten spos\u00f3b stali\u015bmy w kolejce.<\/p>\n
Wolontariusze dbali o to, aby ludzie zachowywali dystans. Zabierali tych z ma\u0142ymi dzie\u0107mi, starszych. Dali koce. Wszystko by\u0142o zorganizowane.<\/p>\n
Wszyscy jechali w kierunku Przemy\u015bla, my te\u017c si\u0119 na to zdecydowali\u015bmy. Nigdy wcze\u015bniej nie byli za granic\u0105. Droga zaj\u0119\u0142a oko\u0142o 20 godzin. Po stronie polskiej spotykano nas i karmiono. Natychmiast dali racje \u017cywno\u015bciowe, zestawy higieniczne. Ostatecznie wyl\u0105dowali\u015bmy w miejscowo\u015bci Sendzisz\u00f3w. Tam zostali\u015bmy osiedleni, zaoferowano nam r\u00f3\u017cne rzeczy. A kto dok\u0142adnie wiedzia\u0142, dok\u0105d zmierza, poszed\u0142 dalej.<\/p>\n
Spotkali\u015bmy tam wolontariusza, pana Romana. Kiedy\u015b pracowa\u0142 jako lekarz we Lwowie, a nast\u0119pnie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Polski. Ma ju\u017c gdzie\u015b 80 lat. Kupi\u0142em tylko mieszkanie w Tarnopolu i chcia\u0142em wr\u00f3ci\u0107, jak m\u00f3wi\u0105, spotka\u0107 si\u0119 z moj\u0105 \u015bmierci\u0105 w mojej ojczy\u017anie. Ale rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wojna na pe\u0142n\u0105 skal\u0119. Zobaczy\u0142 nas i powiedzia\u0142, \u017ceby\u015bmy zostali. Osiedlili si\u0119 w szkole, kt\u00f3ra w rzeczywisto\u015bci jest internatem dla sportowc\u00f3w, gdzie przeszli rehabilitacj\u0119. W pokoju mieszka\u0142o 3-5 os\u00f3b. Na pod\u0142odze znajdowa\u0142a si\u0119 kabina prysznicowa i jadalnia.<\/p>\n
Poszed\u0142em na wolontariat do szko\u0142y, w kt\u00f3rej mieszkali\u015bmy, w przed\u0142u\u017conej grupie dziennej. Pomaga\u0142a dzieciom z Ukrainy w adaptacji, komunikowaniu si\u0119, a wi\u0119c przynajmniej troch\u0119 dla siebie mog\u0142a r\u00f3wnie\u017c nauczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyka. A potem znale\u017ali\u015bmy kursy j\u0119zyka polskiego. Ale ju\u017c wszystkie \u015bwiadczenia si\u0119 sko\u0144czy\u0142y, wi\u0119c zacz\u0119li\u015bmy odwiedza\u0107 je rzadziej \u2013 musieli\u015bmy zap\u0142aci\u0107 za drog\u0119. Otrzyma\u0142em pensj\u0119 nauczyciela z Ukrainy i z tych pieni\u0119dzy \u017cyli\u015bmy. To by\u0142o do 1 lipca, a potem wr\u00f3cili\u015bmy w Ukrain\u0119.<\/p>\n
„Na ziemi s\u0105 jeszcze dobrzy ludzie”: jak rodzina Ludmi\u0142y wr\u00f3ci\u0142a do Lwowa<\/strong><\/span><\/p>\nDlaczego zdecydowa\u0142e\u015b si\u0119 na powr\u00f3t? A dlaczego pojecha\u0142e\u015b do Lwowa?<\/strong><\/p>\nNajwi\u0119kszym czynnikiem jest to, \u017ce moja mama bardzo chcia\u0142a wr\u00f3ci\u0107 w Ukrain\u0119. By\u0142o to dla niej trudne \u2013 nie mog\u0142a nauczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyka, a w tym wieku nie by\u0142o ju\u017c na niego ochoty. Chcia\u0142a po prostu wr\u00f3ci\u0107 do domu. I chocia\u017c dyrektor szko\u0142y, w kt\u00f3rej by\u0142em wolontariuszem, zaproponowa\u0142 mi prac\u0119 od sierpnia, odm\u00f3wi\u0142em i wr\u00f3cili\u015bmy. My\u015bleli\u015bmy o wyje\u017adzie do Lwowa. Poniewa\u017c nawet z Volnovakha poci\u0105g r\u00f3wnie\u017c tam pojecha\u0142. Wiedzieli\u015bmy, \u017ce Rosja chce wschodu, wi\u0119c w zwi\u0105zku z tym musieli\u015bmy uda\u0107 si\u0119 na zach\u00f3d. Gdyby nie Lw\u00f3w, by\u0142by to Tarnopol lub inne miasto. Ale kiedy byli\u015bmy we Lwowie w 2017 roku, moja c\u00f3rka nawet chcia\u0142a si\u0119 tu przeprowadzi\u0107.<\/p>\n
Jak uda\u0142o Ci si\u0119 znale\u017a\u0107 mieszkanie we Lwowie? Tym razem wiedzia\u0142e\u015b ju\u017c, do kogo idziesz?<\/strong><\/p>\nZamie\u015bci\u0142am og\u0142oszenie na Facebooku \u2013 w grupie dla edukator\u00f3w. Napisa\u0142em, \u017ce szukam w Lpraca, najlepiej z obudow\u0105. I Wo\u0142odia, mieszkaniec Lwowa, odpowiedzia\u0142. W\u0142a\u015bciciel 2-pokojowego mieszkania, wcze\u015bniej nie byli\u015bmy nam znani.<\/p>\n
Da\u0142 nam jeden pok\u00f3j \u2013 na pomoc synowi w nauce. Pomagam dziecku opanowa\u0107 nauki \u015bcis\u0142e i \u017cyjemy dla tego. Na ziemi wci\u0105\u017c s\u0105 dobrzy ludzie.<\/p>\n
A co ze szko\u0142\u0105 Volnovakha? Wspomnia\u0142e\u015b na pocz\u0105tku rozmowy, \u017ce nadal tam pracujesz.<\/strong><\/p>\nTak, szkolenie odbywa si\u0119 zdalnie. W sumie w naszym powiecie by\u0142o 50 szk\u00f3\u0142, z czego 5 by\u0142o zdalnych. Oznacza to, \u017ce przez ca\u0142y czas, gdy byli\u015bmy „na przestoju”, przechowywali\u015bmy raporty o tym, gdzie by\u0142y nasze dzieci, komunikowali\u015bmy si\u0119 z rodzicami. A od 1 wrze\u015bnia pracujemy zdalnie. Zjednoczyli\u015bmy wszystkich student\u00f3w \u2013 kt\u00f3rzy s\u0105 za granic\u0105, kt\u00f3rzy s\u0105 w Ukrainie i kt\u00f3rzy s\u0105 w okr\u0119gu Volnovakha, kt\u00f3rzy mog\u0105 si\u0119 skontaktowa\u0107. Codziennie mam lekcje.<\/p>\n
Czy planujesz kontynuowa\u0107 prac\u0119 zdaln\u0105 w tej szkole?<\/strong><\/p>\nJak dot\u0105d, tak. My\u015bla\u0142em o szukaniu czego\u015b we Lwowie, ale nie jestem teraz gotowy, aby i\u015b\u0107 do szko\u0142y offline. Nie jestem gotowa widzie\u0107 wielu dzieci psychicznie i moralnie. Mia\u0142em 20 ma\u0142ych uczni\u00f3w, wszyscy byli\u015bmy razem. Nadal pracuj\u0119 z nimi, z moimi uczniami, kt\u00f3rzy mog\u0105 si\u0119 skontaktowa\u0107.<\/p>\n
Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, jestem bardzo wdzi\u0119czny Polakom, dali mi laptopa, dla kt\u00f3rego pracuj\u0119. Poniewa\u017c tam nie mog\u0142em znale\u017a\u0107 nic do zrobienia. A kiedy si\u0119 pojawi\u0142, natychmiast zacz\u0119\u0142a komunikowa\u0107 si\u0119 z dzie\u0107mi. Um\u00f3wili\u015bmy si\u0119 na spotkania kilka razy w tygodniu. Poniewa\u017c dali mi drug\u0105 klas\u0119, a moja posz\u0142a do trzeciej. Ale rodzice wspieraj\u0105, wi\u0119c nadal pracujemy w ten spos\u00f3b.<\/p>\n
„Lw\u00f3w jest r\u00f3wnie\u017c naszym domem, ale chc\u0119 pojecha\u0107 do twojego rodzinnego miasta na co najmniej godzin\u0119”<\/strong><\/span><\/p>\nCzy czujesz, \u017ce Lw\u00f3w jest ju\u017c twoim drugim domem? Czy mo\u017cesz go tak nazwa\u0107 po miesi\u0105cach roz\u0142\u0105ki z Volnovakh\u0105?<\/strong><\/p>\nMog\u0119 tak powiedzie\u0107. Zaczynamy cz\u0119sto rozmawia\u0107 z Wo\u0142odi\u0105 (w\u0142a\u015bcicielk\u0105 mieszkania, w kt\u00f3rym mieszka Ludmi\u0142a \u2013 red.) i czasami m\u00f3wimy po rosyjsku, bo tak komunikowali\u015bmy si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie. I nas dlaczego. I wyja\u015bniam: „Je\u015bli jeste\u015bmy w domu, mo\u017cemy rozmawia\u0107, jak to jest wygodne”. Wi\u0119c tak, to teraz dla nas dom.<\/p>\n
Zawsze chcia\u0142em, aby nasz kraj komunikowa\u0142 si\u0119 po ukrai\u0144sku. Nawet kiedy poszed\u0142em do szko\u0142y, a by\u0142 rok 1977, by\u0142o dla mnie bardzo dziwne, dlaczego jest tak du\u017co rosyjskiego, ale nie ma ukrai\u0144skiego. Bardzo lubi\u0142em nosi\u0107 haftowane koszule na \u015bwi\u0119ta, lubi\u0142em wieczorne imprezy. Byli ludzie, kt\u00f3rzy mnie nie wspierali i pytali, dlaczego taki jestem. By\u0107 mo\u017ce jest to patriotyzm. Bardzo podoba mi si\u0119 nasza kultura, nasz j\u0119zyk. To, co czasami dzieje si\u0119 u w\u0142adzy, nie zawsze jest Ukrain\u0105. Ka\u017cdy mo\u017ce pope\u0142nia\u0107 w\u0142asne b\u0142\u0119dy.<\/p>\n
Co m\u00f3g\u0142by Pan powiedzie\u0107 ludziom, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c przebywaj\u0105 na terytoriach okupowanych lub gdzie obecnie tocz\u0105 si\u0119 aktywne dzia\u0142ania wojenne? Tam i tak przez ca\u0142y ten czas by\u0142o trudno ze \u015bwiat\u0142em, wod\u0105 i ogrzewaniem. A zima si\u0119 zbli\u017ca.<\/strong><\/p>\nM\u00f3wi\u0119 im to ka\u017cdego dnia. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce zosta\u0142em mianowany dyrektorem naszej szko\u0142y numer 4. A teraz jestem odpowiedzialny za moich koleg\u00f3w. I s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy opu\u015bcili Volnovakha, ale teraz chc\u0105 wr\u00f3ci\u0107. I s\u0105 tacy, kt\u00f3rzy tam zostali. Tak, nie ma \u015bwiat\u0142a, gazu, wody. Wi\u0119c ze wzgl\u0119du na swoje dzieci lepiej odej\u015b\u0107. Poniewa\u017c \u017cycie dziecka jest najwa\u017cniejsze. Je\u015bli jeste\u015b doros\u0142y \u2013 bez dzieci, bez wnuk\u00f3w \u2013 mo\u017cesz dostosowa\u0107 si\u0119 wsz\u0119dzie. Ale ze wzgl\u0119du na bezpiecze\u0144stwo mo\u017cesz i powiniene\u015b i\u015b\u0107.<\/p>\n
Dzisiaj by\u0142em szcz\u0119\u015bliwy, poniewa\u017c inny kolega wyjecha\u0142 do Dniepru. Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce mog\u0142a. To bardzo drogie, kosztuje pieni\u0105dze, kt\u00f3rych nie ma. Niedawno odby\u0142o si\u0119 tam fa\u0142szywe „referendum”. Nie powiem, \u017ce ludzie tam chodzili. Ale ich media zosta\u0142y narysowane. Je\u015bli na ulicy pozosta\u0142y 3 osoby, a przysz\u0142o 10, wszyscy rozumiemy, jak to si\u0119 sta\u0142o.<\/p>\n
Mam przyjaciela, kt\u00f3ry tu mieszka\u0142, ale wr\u00f3ci\u0142. I rozumiem dlaczego. Bo mieszkali w akademiku, w si\u0142owni na materacach. Je\u015bli dana osoba jest przyzwyczajona do lepszych warunk\u00f3w, jest to trudne. Poniewa\u017c wszystko pozosta\u0142o w domu. Zostawili wi\u0119c tutaj swoje doros\u0142e dzieci z wnukami i wr\u00f3cili do Wo\u0142nowachy. Chata dzwoni, m\u00f3wi\u0105. Je\u015bli dom jest nienaruszony, chcesz do niego wr\u00f3ci\u0107. Ale jak tam \u017cy\u0107 jest bardzo trudne.<\/p>\n
Volnovakha po rosyjskim ostrzale (zdj\u0119cie z sieci spo\u0142eczno\u015bciowych)<\/span><\/p>\nCzy wyobra\u017ca\u0142e\u015b sobie ju\u017c dzie\u0144 naszego zwyci\u0119stwa? Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce w\u0142a\u015bnie si\u0119 o tym dowiedzia\u0142e\u015b. Jaka jest pierwsza rzecz, kt\u00f3r\u0105 zrobisz?<\/strong><\/p>\nTo b\u0119dzie wielka rado\u015b\u0107. M\u00f3j s\u0105siad, kt\u00f3ry jest teraz w regionie Czerkasy, zawsze, czy zebra\u0142em rzeczy do takiego przypadku. I m\u00f3wi\u0119 to, aby nie wr\u00f3ci\u0142 do domu bez nas. P\u00f3jdziemy na pewno. Nawet je\u015bli zostaniemy tu p\u00f3\u017aniej, znajdziemy mieszkanie i prac\u0119, to i tak wyjdziemy. Mam w domu bardzo du\u017c\u0105 bibliotek\u0119. Wiem, \u017ce zabrano stamt\u0105d lod\u00f3wk\u0119, telewizor i inny sprz\u0119t. Ale martwi\u0119 si\u0119 o knizhki, naprawd\u0119 chc\u0119 je odebra\u0107. Zebrali\u015bmy eleganck\u0105 bibliotek\u0119. Chc\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do domu, przynajmniej na godzin\u0119, przynajmniej jednym okiem, aby zobaczy\u0107, co tam jest teraz.<\/p>\n
Nasza bohaterka odwa\u017cnie podzieli\u0142a si\u0119 z nami swoimi wspomnieniami, trudnymi i strasznymi chwilami. I tylko raz nie powstrzyma\u0142a swoich emocji \u2013 kiedy przypomnia\u0142a sobie, jak to wszystko si\u0119 zacz\u0119\u0142o. Rosja zabra\u0142a j\u0105 do domu, ale nie mog\u0142a odebra\u0107 jej mi\u0142o\u015bci do Ukrainy. I wierzymy, \u017ce podobnie jak setki innych Ukrai\u0144c\u00f3w, wr\u00f3ci do rodzinnego miasta tak szybko, jak to mo\u017cliwe.<\/em><\/p>\nOrygina\u0142<\/em><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Liudmyla Bondarenko jest ukrai\u0144sk\u0105 nauczycielk\u0105 z Wo\u0142nowachy w obwodzie donieckim. Naje\u017ad\u017acy zniszczyli jej rodzinne miasto o 90%. Jednak cynicznie nadal robili obraz dla rosyjskich medi\u00f3w, jakby by\u0142y „wyzwolone”. Teraz kobieta mieszka we Lwowie, ale marzy o powrocie do domu. Nie wi\u0119kszo\u015b\u0107 t\u0119skni za bibliotek\u0105, kt\u00f3r\u0105 gromadzi od d\u0142u\u017cszego czasu. Kana\u0142 24 rozmawia\u0142 z Ludmi\u0142\u0105 Bondarenko […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7998,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[669,92,535,9],"class_list":["post-7995","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wojna","tag-nauczycieli","tag-uchodzcow","tag-volnovakha","tag-wojna-rosyjsko-ukrainska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7995","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7995"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7995\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7998"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7995"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7995"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"Za](\"https:\/\/razvedka.info\/pl\/media\/2022\/10\/Podazalo-za-nami-jakbysmy-nosili-wojne-za-soba-Dokuczliwa-historia.jpg\" "\\"Pod\u0105\u017ca\u0142o")
![\"1666624502](\"https:\/\/razvedka.info\/pl\/media\/2022\/10\/1666625104_155_Podazalo-za-nami-jakbysmy-nosili-wojne-za-soba-Dokuczliwa-historia.jpg\" "\\"Pod\u0105\u017ca\u0142o")