Wojna jest wojn\u0105, a „srachi” jest zgodnie z harmonogramem. To nie pierwszy raz, kiedy tak zwani „dobrzy Rosjanie” stali si\u0119 tego powodem. Konkretnie tym razem \u2013 decyzja Jurija Andruchowycza o zabawie z rosyjskim (mimo wszystkich zapewnie\u0144 o jego „szwajcarsko\u015bci”) pisarzem Michai\u0142em Szyszkinem w ramach festiwalu literackiego w Norwegii. Wiele w\u0142\u00f3czni zosta\u0142o ju\u017c z\u0142amanych, a ostrza zosta\u0142y rozdrobnione w s\u0142ownych bitwach na ten temat.<\/p>\n
W\u015br\u00f3d krytyk\u00f3w czynu Andruchowycza kto\u015b uwa\u017ca, \u017ce dialog z Rosjanami jest niemo\u017cliwy i niepotrzebny a priori, nawet je\u015bli jest to „bardzo, bardzo dobry” Rosjanin. Inni twierdz\u0105, \u017ce takie rozmowy nie s\u0105 teraz, w momencie odkrywania nowych masowych grob\u00f3w ofiar rosyjskiej nienawi\u015bci do Ukrainy i Ukrai\u0144c\u00f3w na do niedawna okupowanych terytoriach. Niekt\u00f3rzy krytycy wypowiadali si\u0119 konstruktywnie, inni \u2013 niedopuszczalnie przesadnie emocjonalnie.<\/p>\n
Obro\u0144cy „patriarchy” (kt\u00f3rego Andruchowycz uwa\u017ca za cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodowiska literackiego i niemal literackiego) r\u00f3wnie\u017c nie zawsze wyr\u00f3\u017cniali si\u0119 roztropno\u015bci\u0105 i konsekwencj\u0105 w poszukiwaniu argument\u00f3w. Dla niekt\u00f3rych krytykowanie Andruchowycza jest ju\u017c przest\u0119pstwem. Inni zacz\u0119li wyja\u015bnia\u0107, dlaczego Shishkin jest wyj\u0105tkowy, wyj\u0105tkowy i, og\u00f3lnie, „umys\u0142, honor i sumienie” narodu rosyjskiego.<\/p>\n
Szczeg\u00f3lnie pod wra\u017ceniem podej\u015bcia O\u0142eksandra Bojczenko<\/a>, w kt\u00f3rym zastosowano banaln\u0105 zasad\u0119 reductio ad Hitlerum<\/em> \u2013 zr\u00f3wna\u0107 przeciwnika w dyskusji z ideami lub dzia\u0142aniami niemieckiego F\u00fchrera. Podobnie jak Shishkin jest rodzajem rosyjskiej Hesji,, Thomasa czy Heinricha Manna, kt\u00f3rzy zostali zmuszeni do opuszczenia swoich rodzinnych Niemiec, uciekaj\u0105c przed nazistami, a ju\u017c z zagranicy ostro krytykowali re\u017cim Hitlera i wyra\u017cali jego nieludzk\u0105 istot\u0119 \u2013 za co s\u0105 honorowani i chwaleni. Trudno sobie tylko wyobrazi\u0107 Manna, Hesj\u0119 czy otrzymuj\u0105cych niemieckie nagrody pa\u0144stwowe po 1933 roku. Z drugiej strony Szyszkin nie powstrzyma\u0142 prezydentury Putina a\u017c do pocz\u0105tku lat 2010.<\/p>\n G\u0142\u00f3wn\u0105 tez\u0105 Bojczenki jest to, \u017ce skazywanie wszystkich Rosjan na jedn\u0105 rzecz, na wiar\u0119, \u017ce „wszyscy s\u0105 tam tacy sami” tylko ze wzgl\u0119du na pochodzenie etniczne, jest nazizmem. Jest to rozs\u0105dny pomys\u0142, je\u015bli istniejesz w pr\u00f3\u017cni i absolutnie nie chcesz zrozumie\u0107 dzisiejszych reali\u00f3w, kiedy obecno\u015b\u0107 minimalnej liczby „dobrych” (ile?) Rosjan nie ukoi \u015bwie\u017cych ran fizycznych i psychicznych. Taki protest przeciwko „inno\u015bci” jest godny szacunku. Jednak ani Bojczenko, ani Andruchowycz nie byli takimi moralnymi purystami, kiedy przez lata i dziesi\u0119ciolecia m\u00f3wili, \u017ce lepiej by\u0142oby, gdyby Ukraina pozby\u0142a si\u0119 szeregu „z\u0142ych” region\u00f3w, poniewa\u017c Ukrai\u0144c\u00f3w tam nie ma, g\u0142osuj\u0105 na niew\u0142a\u015bciwych i og\u00f3lnie nie odpowiadaj\u0105 kodeksowi moralnemu budowniczego komunizmu \u2013 „piemonckiej” idei idealnego obywatela.<\/p>\n Mo\u017cesz analizowa\u0107 posta\u0107 Shishkina przez d\u0142ugi czas, dzia\u0142ania Andrukhovicha, s\u0142owa jego krytyk\u00f3w lub obro\u0144c\u00f3w. Zw\u0142aszcza, gdy „patriarcha” przekonuje, \u017ce zna Szyszkina od 15 lat i \u017ce zdecydowanie „nie jest taki jak wszyscy inni”, a w og\u00f3le \u2013 bardziej szwajcarski ni\u017c rosyjski, i znajduje banalne Google Artyku\u0142<\/a> tego „dobrego Rosjanina” od marca 2014 roku (czyli d\u0142ugo po spotkaniu z Andruchowyczem) w j\u0119zyku brytyjskim Stra\u017cnik<\/em>, gdzie pierwsze zdanie brzmi: „Rosjanie i Ukrai\u0144cy s\u0105 narodami braterskimi”. W tym tek\u015bcie jest wiele interesuj\u0105cych rzeczy, w szczeg\u00f3lno\u015bci o „szwajcarsko\u015bci” Shishkina. Na przyk\u0142adzie tego kraju podkre\u015bla, \u017ce trzeba zrozumie\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Krymu, kt\u00f3rzy obawiali si\u0119 „ukrainizacji”, bo tak samo jest, gdyby niemieckoj\u0119zyczna wi\u0119kszo\u015b\u0107 w berne\u0144skim parlamencie zakaza\u0142a francuskiego we francuskoj\u0119zycznej cz\u0119\u015bci Szwajcarii. Nie trzeba przypomina\u0107, \u017ce szwajcarskie do\u015bwiadczenia w og\u00f3le nie odpowiadaj\u0105 ukrai\u0144skim realiom i zwykle m\u00f3wi si\u0119 o nich w dw\u00f3ch przypadkach \u2013 z ignorancji lub ze wzgl\u0119du na manipulacj\u0119.<\/p>\n Warto zada\u0107 pytanie, kt\u00f3re tak naprawd\u0119 nie zosta\u0142o zadane we wszystkich tych dyskusjach czy „dyskusjach” \u2013 a jaki jest sens rozmawiania teraz z „dobrymi” Rosjanami? Nie chodzi nawet o to, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich, po bli\u017cszym przyjrzeniu si\u0119, okazuje si\u0119 imperialistami, szowinistami i jest przekonana o ni\u017cszo\u015bci ukrai\u0144skiego od rosyjskiego. I fakt, \u017ce takie rozmowy raczej nie wp\u0142yn\u0105 przynajmniej w jaki\u015b spos\u00f3b na los Rosji i Ukrainy.<\/p>\n Przekonanie o konieczno\u015bci i u\u017cyteczno\u015bci takich rozm\u00f3w opiera si\u0119 na wierze w mo\u017cliwo\u015b\u0107 powstania „innej” Rosji – bez Putina i ambicji imperialnych, ale demokratycznej i „jak wszyscy inni”. Wydaje si\u0119, \u017ce wydarzenia ostatnich trzech dekad nie wystarczy\u0142y, by rozwia\u0107 z\u0142udzenia co do „ko\u0144ca historii”. Sam Francis Fukuyama ju\u017c dawno porzuci\u0142 ten pomys\u0142, poniewa\u017c rozumia\u0142 jego b\u0142\u0119dno\u015b\u0107. Zamiast tego wielu ludzi nadal wierzy w „\u017celazne prawo historii”, kt\u00f3re tym razem powinno doprowadzi\u0107 \u015bwiat i Rosj\u0119 do nieuniknionego triumfu liberalnej demokracji.<\/p>\n To przekonanie powinno wydawa\u0107 si\u0119 naiwne ka\u017cdemu, kto przynajmniej powierzchownie zna rosyjsk\u0105 histori\u0119. I by\u0142o co\u015b podobnego do demokracji w historii dwa razy – 8 miesi\u0119cy w 1917 r. i na pocz\u0105tku (i, w mniejszym stopniu, pod koniec) 19 r.Lata 90. Niepe\u0142na dekada ponad 600 lat pa\u0144stwowo\u015bci jest pot\u0119\u017cnym argumentem na rzecz mo\u017cliwo\u015bci „innej” Rosji, co mo\u017cna tu powiedzie\u0107. Oczywi\u015bcie, mo\u017cesz uwierzy\u0107. Ale pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej okazuje si\u0119, \u017ce „Krym to nie kanapka”.<\/p>\n Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 problemu jest przekonanie wielu Europejczyk\u00f3w, \u017ce dialog jest zawsze mo\u017cliwy i w\u0142a\u015bciwy. \u017be musisz „po prostu przesta\u0107 strzela\u0107”. Tylko je\u015bli obecny prezydent Ukrainy zdo\u0142a\u0142 zda\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce \u015bwiat jest o wiele bardziej skomplikowan\u0105 rzecz\u0105 ni\u017c pi\u0119kne zwroty, to wielu Europejczyk\u00f3w nie jest blisko. St\u0105d te wszystkie pr\u00f3by umieszczania Ukrai\u0144c\u00f3w i „dobrych” (lub nie) Rosjan przy tym samym stole\/mikrofonie przy ka\u017cdej okazji. Przypomina to sieci spo\u0142eczno\u015bciowe niekt\u00f3rych zachodnich celebryt\u00f3w, kt\u00f3rzy po 24 lutego opublikowali zdj\u0119cia kobiety i m\u0119\u017cczyzny przytulaj\u0105cych si\u0119, jest owini\u0119ty w j\u0119zyk rosyjski, a ona ukrai\u0144ska flaga. Lub najnowszy mural<\/a> australijski artysta Peter Seaton, kt\u00f3ry obejmuje rosyjskich i ukrai\u0144skich \u017co\u0142nierzy. Na przyk\u0142ad, wojna jest nieporozumieniem, \u017cyjmy razem. A takie „koty Leopolda” to grosz tuzina.<\/p>\n