Obraz dzisiejszej Ukrainy to zniszczony Mariupol, Miko\u0142aj\u00f3w i Chark\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 pod ci\u0105g\u0142ym ostrza\u0142em, masowe deportacje ludzi w g\u0142\u0105b Rosji i spektakle podartych cia\u0142 cywil\u00f3w w Bucze, Irpenie czy Hostomelu. Pomimo tragedii pa\u0144stwo ukrai\u0144skie nadal funkcjonuje i oferuje zorganizowany op\u00f3r wobec „Drugiej Armii \u015awiata”. W jaki spos\u00f3b jeden z najbiedniejszych kraj\u00f3w Europy nie tylko zachowa\u0142 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 w\u0142adzy politycznej, ale tak\u017ce osi\u0105gn\u0105\u0142 strategiczny sukces, wypieraj\u0105c Rosjan spod swojej stolicy?<\/p>\n
(Nie)doskona\u0142a reforma antykorupcyjna<\/strong><\/p>\n Nie jest tajemnic\u0105, \u017ce g\u0142\u00f3wnym postulatem protestuj\u0105cych na Euromajdanie 2013, opr\u00f3cz dymisji prezydenta Wiktora Janukowycza, by\u0142a tak\u017ce szeroka i kompleksowa reforma antykorupcyjna, kt\u00f3rej niestety nie uda\u0142o si\u0119 przeprowadzi\u0107 po pomara\u0144czowej rewolucji dziewi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej.<\/p>\n Wyobra\u017amy sobie sytuacj\u0119: najbogatszy ukrai\u0144ski oligarcha, by\u0142y sponsor Partii Region\u00f3w, monopolista przemys\u0142u wydobywczego i metalurgicznego, nieformalny w\u0142adca Donbasu zeznaje przed niezale\u017cnym organem stworzonym do walki z korupcj\u0105, t\u0142umacz\u0105c swoj\u0105 rol\u0119 w jednym z najwi\u0119kszych schemat\u00f3w korupcyjnych Rotterdam+ (praktyka sztucznego zawy\u017cania cen energii, gdzie zarabia\u0142 DTEK; wed\u0142ug szacunk\u00f3w NABU firma odnotowa\u0142a 14 mld hrywien nadwy\u017cki zysk\u00f3w). Jeszcze kilka lat temu by\u0142aby to w Ukrainie nienaukowa fikcja, kt\u00f3ra spotka\u0142aby si\u0119 z gorzkim u\u015bmiechem.<\/p>\n Opisana sytuacja jest jednak rzeczywisto\u015bci\u0105 \u2013 takie zdarzenie mia\u0142o miejsce 11 lutego 2020 r., kiedy dziennikarze Bihus.info<\/em> znany oligarcha Rinat Achmetow i jego samoch\u00f3d przy wej\u015bciu do budynku NABU. P\u00f3\u0142 roku wcze\u015bniej pracownicy przedsi\u0119biorstwa oligarchy zostali oskar\u017ceni o nadu\u017cycia. Cho\u0107 sprawa (jak zwykle w takich przypadkach) przerodzi\u0142a si\u0119 w korupcyjne ukrai\u0144skie post\u0119powanie s\u0105dowe, jest to jeden z wielu przyk\u0142ad\u00f3w na to, \u017ce przynajmniej na poziomie organ\u00f3w \u015bcigania uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 funkcjonaln\u0105 i niezale\u017cn\u0105 infrastruktur\u0119 maj\u0105c\u0105 na celu poci\u0105gni\u0119cie do odpowiedzialno\u015bci za przest\u0119pstwa korupcyjne. Sytuacj\u0119 t\u0119 najlepiej ilustruj\u0105 s\u0142owa pierwszego szefa NABU Artema Sytnyka w kolumnie portalu „Ukrai\u0144ski interes”:<\/p>\n „Reforma antykorupcyjna, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w latach 2014-2015, by\u0142a pocz\u0105tkiem przekszta\u0142cenia Majdanu w pewne inicjatywy ustawodawcze. To, \u017ce nawet w skrajnie trudnych warunkach uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 biuro antykorupcyjne, prokuratur\u0119 i s\u0105d, jest wielkim sukcesem. Od pocz\u0105tku dzia\u0142alno\u015bci NABU do dnia dzisiejszego widzieli\u015bmy bezprecedensowe pragnienie zniszczenia nas. Najwyra\u017aniej powodem tego jest szereg dochodze\u0144 w sprawie wysokich rang\u0105 urz\u0119dnik\u00f3w \u2013 tych os\u00f3b, kt\u00f3re wcze\u015bniej uwa\u017cano za nietykalne.<\/p>\n O spadku korupcji w Ukrainie po Euromajdanie \u015bwiadcz\u0105 m.in. roczne notowania organizacji. Transparency International,<\/em> kt\u00f3ry specjalizuje si\u0119 w badaniu tego zjawiska. W 2021 roku Ukraina by\u0142a na 122. miejscu, osiem lat temu \u2013 na 144. miejscu. Jest to znacz\u0105ca poprawa interes\u00f3w pa\u0144stwa, ale wci\u0105\u017c niewystarczaj\u0105ca w perspektywie ewentualnej integracji z Uni\u0105 Europejsk\u0105 (wynik ten jest bowiem wci\u0105\u017c gorszy od takich pa\u0144stw jak Bu\u0142garia czy Rumunia, kt\u00f3re zamykaj\u0105 ranking w\u015br\u00f3d pa\u0144stw UE).<\/p>\n Si\u0142a w wojsku<\/strong><\/p>\n Cho\u0107 od 24 lutego br. toczy si\u0119 wojna na pe\u0142n\u0105 skal\u0119, konflikt trwa od o\u015bmiu lat, podczas kt\u00f3rych ukrai\u0144ska armia zosta\u0142a zbudowana od podstaw i zdoby\u0142a do\u015bwiadczenie bojowe. Pod koniec rz\u0105d\u00f3w prezydenta Janukowycza struktury w\u0142adzy, podobnie jak ca\u0142y kraj, znajdowa\u0142y si\u0119 w stanie rozpadu. Rezultatem by\u0142a praktyczna bezbronno\u015b\u0107 pa\u0144stwa przed rosyjsk\u0105 inwazj\u0105 w 2014 roku i konieczno\u015b\u0107 polegania na tzw. bataliony ochotnicze utworzone w pierwszych miesi\u0105cach walk przez weteran\u00f3w samoobrony Majdanu lub emerytowanych \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n Formacje te da\u0142y rz\u0105dowi w Kijowie niezb\u0119dny czas na reorganizacj\u0119 struktur w\u0142adzy i stworzenie prawdziwej armii, kt\u00f3ra obecnie przechodzi ostateczny chrzest ognia. W ci\u0105gu o\u015bmiu lat wojny w Donbasie w\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 du\u017ce zaufanie do swoich podw\u0142adnych, wyros\u0142o pokolenie m\u0142odych oficer\u00f3w i kompetentnych przyw\u00f3dc\u00f3w. Uciele\u015bnieniem tej aktualizacji jest 48-letni Naczelny Dow\u00f3dca Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy, genera\u0142 Walerij Zaluzhny, cytowany przez s\u0142u\u017cb\u0119 prasow\u0105 Sztabu Generalnego Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy:<\/p>\n „Og\u00f3lny kurs w kierunku zreformowania Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy zgodnie z zasadami i standardami NATO pozostaje nieodwracalny. A kluczem s\u0105 tutaj zasady. Zmiany musz\u0105 zachodzi\u0107 przede wszystkim w \u015bwiatopogl\u0105dzie i stosunku do ludzi. Chcia\u0142bym, aby\u015bcie zwr\u00f3cili twarz ku ludziom, ku swoim podw\u0142adnym. M\u00f3j stosunek do ludzi nie zmieni\u0142 si\u0119 podczas mojej s\u0142u\u017cby”.<\/p>\n Tych s\u0142\u00f3w nie rzuca si\u0119 na wiatr \u2013 o zmianach w ukrai\u0144skiej armii na przyk\u0142adzie szkolenia na poligonie Jawor\u00f3w wspomina by\u0142y dow\u00f3dca wojsk ameryka\u0144skich w Europie, genera\u0142 Mark Gertling, w swoim artykule dla serwisu The Bulwark:<\/em><\/p>\n „Program rozwija\u0142 si\u0119, \u0107wiczono wszystko, od osobistych umiej\u0119tno\u015bci \u017co\u0142nierzy po operacje na poziomie batalionu. Wszystko opiera si\u0119 na do\u015bwiadczeniach ze strefy dzia\u0142a\u0144 wojennych na wschodzie i po\u0142udniu Ukrainy. Rosn\u0105ca energia w Jaworowie pokaza\u0142a potrzeb\u0119 utworzenia sta\u0142ego centrum szkoleniowego wzorowanego na programach szkoleniowych armii ameryka\u0144skiej w Stanach Zjednoczonych i Niemczech. W grudniu 2015 r. oficjalnie ustanowiono Europejskie Dow\u00f3dztwo USA Wsp\u00f3lna Wielonarodowa Grupa Szkoleniowa \u2013 Ukraina<\/em>, gdzie wielonarodowa grupa Amerykan\u00f3w, Polak\u00f3w, Kanadyjczyk\u00f3w, Litwin\u00f3w i Brytyjczyk\u00f3w rozpocz\u0119\u0142a szkolenie ukrai\u0144skich batalion\u00f3w jako po\u0142\u0105czonych grup bojowych”.<\/p>\n Jako\u015b\u0107 ukrai\u0144skiej armii polega nie tylko na sile charakteru jej oficer\u00f3w i zaci\u0105gni\u0119tego personelu. Przywr\u00f3cenie zdolno\u015bci bojowych wymaga\u0142o r\u00f3wnie\u017c zmian systemowych i zosta\u0142y one wprowadzone. ProZorro \u2022<\/em>. Jest to elektroniczny system zam\u00f3wie\u0144 publicznych, kt\u00f3ry w przesz\u0142o\u015bci by\u0142 jednym z najbardziej skorumpowanych obszar\u00f3w w Ukrainie. ProZorro \u2022<\/em> \u2014 to gra s\u0142\u00f3w z ukrai\u0144skiego prozoro<\/em> („transparentny”) i na tej podstawie oparto decyzj\u0119: cech\u0105 systemu jest pe\u0142na przejrzysto\u015b\u0107 wszystkich przetarg\u00f3w, a tak\u017ce konkurencja zgodnie z zasadami rynkowymi. Tylko w 2015 roku Ministerstwo Obrony narodowej stwierdzi\u0142o, \u017ce dzi\u0119ki elektronizacji systemu zaoszcz\u0119dzono 200 milion\u00f3w hrywien. Pozytywne konsekwencje wprowadzenia nowych rozwi\u0105za\u0144 odczuwalne s\u0105 jednak nie tylko w wojsku, bo od 2016 roku system sta\u0142 si\u0119 obowi\u0105zkowy dla wszystkich organ\u00f3w pa\u0144stwowych. Jak trafnie zauwa\u017ca w wywiadzie dla portalu EvoBiznes<\/em> jeden z tw\u00f3rc\u00f3w ProZorro \u2022<\/em> O\u0142eksandr Nachoda:<\/p>\n „W 2016 roku Ukrposhta by\u0142a takim klasycznym, w negatywnym sensie, przyk\u0142adem zam\u00f3wie\u0144 publicznych. Oznacza\u0142o to skandale korupcyjne, m\u0119tnych dostawc\u00f3w, nisk\u0105 konkurencj\u0119. Kiedy przyjechali\u015bmy, a dobrze to pami\u0119tam, w oddzia\u0142ach Ukrposhta nie by\u0142o ta\u015bmy ani papieru, wi\u0119c do\u015bwiadczeni klienci przyszli ze wszystkim na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Nie tylko poradzili\u015bmy sobie z tym, \u017ce firma sta\u0142a si\u0119 bogata, wszystko, co kupili\u015bmy, by\u0142o wysokiej jako\u015bci i po jednej z najni\u017cszych cen na rynku. [\u2026] Jednym z naszych zada\u0144 by\u0142o pokazanie, \u017ce mo\u017cemy dzia\u0142a\u0107 w ten spos\u00f3b i my\u015bl\u0119, \u017ce nam si\u0119 to uda\u0142o”.<\/p>\n Wielka Ukraina<\/strong><\/p>\n Opr\u00f3cz g\u0142\u0119bokiej korupcji i niewydolno\u015bci gospodarczej, Ukraina od wielu lat cierpi z powodu g\u0142\u0119bokich rozwarstwie\u0144 spo\u0142ecznych umiej\u0119tnie wykorzystywanych przez rosyjsk\u0105 propagand\u0119. Tradycyjny podzia\u0142 na prorosyjski Wsch\u00f3d i proeuropejski Zach\u00f3d by\u0142 mocno przeceniany, gdy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wojna w Donbasie. Podczas gdy rzeczywi\u015bcie wielu mieszka\u0144c\u00f3w wschodniej Ukrainy niekoniecznie sympatyzowa\u0142o z przebiegiem protest\u00f3w na Majdanie Niepodleg\u0142o\u015bci w Kijowie, wyra\u017anie nie zgadzali si\u0119 z si\u0142ami wojskowymi ze strony ich wschodniego s\u0105siada. Sta\u0142o si\u0119 to polem do g\u0142\u0119bokich zmian w ukrai\u0144skiej \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3re znalaz\u0142y wyraz m.in. w szybkim wzro\u015bcie presti\u017cu j\u0119zyka ukrai\u0144skiego.<\/p>\n Wed\u0142ug sonda\u017cu przeprowadzonego 8 listopada 2021 r. przez Fundacj\u0119 Inicjatyw Demokratycznych 78,3% obywateli uwa\u017ca j\u0119zyk ukrai\u0144ski za sw\u00f3j j\u0119zyk ojczysty, a w najm\u0142odszej grupie (18-29 lat) \u2013 83,3%. Wed\u0142ug spisu powszechnego z 2001 roku odsetek ten wynosi\u0142 67,5%. Dlatego jedna z najsilniejszych broni, jakich Rosja u\u017cy\u0142a w ci\u0105gu ostatnich 30 lat do destabilizacji sytuacji wewn\u0119trznej w Ukrainie (np. poprzez sprzyjaj\u0105ce media), traci na sile.<\/p>\n J\u0119zyk jest kluczem, ale nie jedynym elementem. Podobnie poparcie dla przyst\u0105pienia do Unii Europejskiej utrzymywa\u0142o si\u0119 w ostatnich latach na wysokim poziomie, wahaj\u0105c si\u0119 mi\u0119dzy 60 % a 70 %. A dzi\u015b jest to ju\u017c 90%. By\u0107 mo\u017ce jest wiele patosu w s\u0142owach, \u017ce Ukrai\u0144cy s\u0105 jedynymi, kt\u00f3rzy umieraj\u0105 za flag\u0119 UE, ale odzwierciedlaj\u0105 one nastroje spo\u0142eczne w kraju. Ukrai\u0144ski spos\u00f3b my\u015blenia zosta\u0142 dobrze opisany w wywiadzie dla Ukrai\u0144skiego Radia przez socjologa Fundacji Inicjatyw Demokratycznych, profesora O\u0142eksija Harana:<\/p>\n „Pytali\u015bmy, co mo\u017ce by\u0107 lepsze dla Ukrainy: demokracja czy autorytarny re\u017cim pod pewnymi warunkami. Tylko 20% respondent\u00f3w odpowiedzia\u0142o, \u017ce jest to re\u017cim autorytarny. Oko\u0142o jedna pi\u0105ta populacji to paternali\u015bci, tacy s\u0105 ludzie. Ale 54% uwa\u017ca, \u017ce demokracja jest dla nas najlepsz\u0105 form\u0105 rz\u0105du. Jest to wa\u017cne, poniewa\u017c sytuacja spo\u0142eczno-gospodarcza w Ukrainie jest trudna, jest wojna, jest wr\u00f3g, kt\u00f3ry prowadzi propagand\u0119, a niestety lobby\u015bci Kremla pracuj\u0105 w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie. Ale widzieli\u015bmy, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w popiera demokracj\u0119, jest dumna ze swojego kraju i obywatelstwa i nadal wierzy, \u017ce musimy i\u015b\u0107 w kierunku Europy.<\/p>\n Przysz\u0142o\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Pod koniec czerwca Ursula von der Laen i Komisja Europejska nakre\u015bli\u0142y warunki utrzymania statusu kandydata dla Ukrainy, wskazuj\u0105c siedem niezb\u0119dnych blok\u00f3w tematycznych z kluczowymi reformami w kontek\u015bcie kontynuacji europejskiej drogi Ukrainy. Ostatnie osiem lat by\u0142o tytaniczn\u0105 prac\u0105 dla Ukrai\u0144c\u00f3w. Kluczem dla naszych wschodnich s\u0105siad\u00f3w (Ukrai\u0144c\u00f3w \u2013 red.) b\u0119dzie nie tylko zachowanie tych pozytywnych. zmiany, ale tak\u017ce przyspieszenie i ulepszenie ich po wojnie, kiedy zniszczony kraj b\u0119dzie potrzebowa\u0142 skutecznej machiny pa\u0144stwowej bardziej ni\u017c kiedykolwiek.<\/p>\n