Podczas inwazji na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 temat wybor\u00f3w w Ukrainie z upart\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 wysuwa\u0142 si\u0119 na pierwszy plan w centrum uwagi opinii publicznej. Po raz pierwszy, pami\u0119tam, jesieni\u0105 2022 roku m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o blisko\u015bci woli ludu. W tamtym czasie wielu wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce zwyci\u0119stwo jest bliskie, a po nim spo\u0142ecze\u0144stwo b\u0119dzie rozpaczliwie potrzebowa\u0142o zmian w przyw\u00f3dztwie kraju. Niekt\u00f3re si\u0142y polityczne nie szcz\u0119dzi\u0142y nawet pieni\u0119dzy, czasu i wysi\u0142ku na produkcj\u0119 produkt\u00f3w reklamowych.<\/p>\n
I cho\u0107 w\u00f3wczas rozruchy wyborcze okaza\u0142y si\u0119 ewidentnym falstartem, nie powstrzyma\u0142o to jednak niekt\u00f3rych polityk\u00f3w i politolog\u00f3w przed trwa\u0142ym podnoszeniem tematu wyborczego z uporem godnym bardziej u\u017cytecznego zastosowania.<\/p>\n
Kolejny impuls w tej dyskusji nast\u0105pi\u0142 pod koniec sierpnia 2023 r., po wizycie w Kijowie ameryka\u0144skiego republika\u0144skiego senatora Lindseya Grahama, kt\u00f3ry by\u0142 uwa\u017cany za wielkiego przyjaciela Ukrainy (teraz jego przyjazne nastawienie jest ju\u017c kwestionowane ze wzgl\u0119du na jego niepewne stanowisko w sprawie pomocy wojskowej dla Ukrainy). Na spotkaniu z prezydentem Wo\u0142odymyrem Ze\u0142enskim senator powiedzia\u0142: „W przysz\u0142ym roku maj\u0105 si\u0119 odby\u0107 wybory w Ukrainie… Chc\u0119, aby ten kraj mia\u0142 wolne i uczciwe wybory, nawet gdy jest atakowany. Amerykanie musz\u0105 wiedzie\u0107, \u017ce Ukraina si\u0119 zmieni\u0142a. W przesz\u0142o\u015bci by\u0142 to bardzo skorumpowany kraj”.<\/p>\n
Ameryka\u0144skiego senatora popar\u0142 jego holenderski odpowiednik, a jednocze\u015bnie przewodnicz\u0105cy Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy Tiny Cox. On r\u00f3wnie\u017c wezwa\u0142 Ukrai\u0144c\u00f3w do przeprowadzenia procedury wyborczej. „Nie jest nasz\u0105 spraw\u0105 wskazywanie, jak to zrobi\u0107, ale oczywi\u015bcie Ukraina musi zorganizowa\u0107 wolne i uczciwe wybory. Poniewa\u017c jest to wasz obowi\u0105zek wynikaj\u0105cy ze statutu Rady Europy. I oczywi\u015bcie, \u017ce tak. Bo je\u015bli tego nie zrobisz, to sam b\u0119dziesz mia\u0142 pytanie: czego bronili\u015bmy w tej wojnie, kt\u00f3r\u0105 Rosja rozp\u0119ta\u0142a przeciwko Ukrainie?” \u2013 powiedzia\u0142 Cox.<\/p>\n
W normalnych warunkach najbli\u017csze wybory w Ukrainie powinny odby\u0107 si\u0119 31 marca 2024 roku, co najmniej pierwsza tura. Prawdopodobnie tak by si\u0119 sta\u0142o, gdyby zapowiadana wcze\u015bniej ukrai\u0144ska kontrofensywa z 2023 r. zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem. Gdyby tylko naszym wojskom uda\u0142o si\u0119 wyzwoli\u0107 przynajmniej wybrze\u017ce Azowa i zablokowa\u0107 Przesmyk Krymski. Po tym czasie mo\u017cliwe by\u0142oby zawarcie z Moskw\u0105 jakiego\u015b paktu o nieagresji, przynajmniej tymczasowo. I w takich warunkach mo\u017cliwe by\u0142oby ju\u017c przeprowadzenie w miar\u0119 pe\u0142noprawnego g\u0142osowania. Wszak w czasie wojny rosyjsko-ukrai\u0144skiej w Ukrainie wdro\u017cono ju\u017c cztery procesy wyborcze: prezydent zosta\u0142 wybrany dwukrotnie (wiosn\u0105 2014 r. i wiosn\u0105 2019 r.) oraz dwukrotnie (jesieni\u0105 2014 r. i latem 2019 r.). Jednak ju\u017c we wrze\u015bniu 2023 r. sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce niestety operacja wyzwolenia okupowanych terytori\u00f3w ostatecznie si\u0119 nie powiod\u0142a, a wraz z ni\u0105 szansa na wol\u0119 ludu.<\/p>\n
Temat wybor\u00f3w znikn\u0105\u0142 z pola informacyjnego na kilka miesi\u0119cy. Jednak ju\u017c w lutym 2024 roku pojawi\u0142 si\u0119 ponownie. Eksperci i Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w aktywnie dyskutowali o wyborach na wszystkich mo\u017cliwych platformach dyskusyjnych. Dyskusj\u0119 t\u0119 sprowokowa\u0142o odwo\u0142anie ze stanowiska Naczelnego Dow\u00f3dcy Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy „idola ludu” Wa\u0142erija Za\u0142u\u017cnego. A Za\u0142u\u017cny zyska\u0142 niewiarygodnie wysokie zaufanie spo\u0142eczne podczas inwazji na pe\u0142n\u0105 skal\u0119. Tymczasem prezydent Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski, wr\u0119cz przeciwnie, zacz\u0105\u0142 szybko traci\u0107 popularno\u015b\u0107.<\/p>\n
Na pocz\u0105tku marca 2024 r. ukrai\u0144ska firma socjologiczna SOCIS opublikowa\u0142a sonda\u017c na temat tego, kogo Ukrai\u0144cy wybraliby na prezydenta, gdyby g\u0142osowanie si\u0119 odby\u0142o. A niekwestionowanym faworytem sta\u0142 si\u0119 Za\u0142u\u017cny, na kt\u00f3rego gotowych by\u0142o odda\u0107 41,4% g\u0142os\u00f3w (spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy zdecydowali i p\u00f3jd\u0105 do urn). Ze\u0142enski przegra\u0142 z nim z przytupem, jego poparcie wynosi zaledwie 23,7%. Na kolejnych miejscach uplasowali si\u0119 by\u0142y prezydent Petro Poroszenko (6,4%) i by\u0142y przewodnicz\u0105cy Rady Najwy\u017cszej Dmytro Razumkow (5,6%). W drugiej turze stosunek g\u0142os\u00f3w oddanych na Za\u0142u\u017cnego by\u0142 jeszcze bardziej przekonuj\u0105cy \u2013 gotowych by\u0142o odda\u0107 na niego 67,5% wyborc\u00f3w. Pod rz\u0105dami Ze\u0142enskiego tylko 32,5 proc. Dlatego z\u0142ote czasy obecnego prezydenta Ukrainy, kiedy popiera\u0142o go trzy czwarte spo\u0142ecze\u0144stwa, beznadziejnie popad\u0142y w zapomnienie.<\/p>\n
Jak obecnie wygl\u0105da sytuacja socjologiczna? Za\u0142u\u017cny nadal zachowuje przyw\u00f3dztwo wyborcze, cho\u0107 nie jest ju\u017c tak wyraziste. Z sonda\u017cu przeprowadzonego przez SOCIS pod koniec stycznia wynika, \u017ce 36% Ukrai\u0144c\u00f3w jest gotowych odda\u0107 g\u0142os na by\u0142ego g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cego. Ze\u0142enski cieszy si\u0119 poparciem na poziomie 24 proc. Na kolejnych miejscach plasuj\u0105 si\u0119 Poroszenko (9,4 proc.), Razumkow (8,3 proc.), Tymoszenko (6 proc.). Wci\u0105\u017c jednak pozostaje wielk\u0105 zagadk\u0105: czy posiadacz najwy\u017cszego prezydenckiego ratingu zamierza wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w wyborach? Do tej pory z ust Za\u0142u\u017cnego nie pad\u0142y \u017cadne wypowiedzi na ten temat. Jedynym dowodem (a raczej wskaz\u00f3wk\u0105) na jego prawdopodobny zamiar podj\u0119cia kariery politycznej by\u0142a jego ksi\u0105\u017cka „Moja wojna”.<\/p>\n
Tymczasem presja w Ukrain\u0119, by przeprowadzi\u0142a wybory, wzros\u0142a o rz\u0105d wielko\u015bci. Bo pragnienie zobaczenia na czele Ukrainy cz\u0142owieka, kt\u00f3rego w\u0142adz\u0119 potwierdza wola ludu, by\u0142o faktemZ Gabinetu Owalnego Bia\u0142ego Domu. Tak, w rzeczywisto\u015bci by\u0142y to s\u0142owa specjalnego wys\u0142annika ds. Ukrainy i Rosji Keitha Kellogga, ale jest ma\u0142o prawdopodobne, aby odwa\u017cy\u0142 si\u0119 wywrze\u0107 presj\u0119 w Ukrain\u0119 w tej sprawie bez odpowiedniej instrukcji od swojego szefa, prezydenta USA Donalda Trumpa.<\/p>\n
„W wi\u0119kszo\u015bci demokratycznych kraj\u00f3w wybory odbywaj\u0105 si\u0119 w czasie wojny. My\u015bl\u0119, \u017ce to wa\u017cne. My\u015bl\u0119, \u017ce jest to dobre dla demokracji. Na tym polega urok silnej demokracji: masz wi\u0119cej ni\u017c jednego potencjalnego kandydata” \u2013 powiedzia\u0142 Kellogg w wywiadzie dla kana\u0142u telewizyjnego Aktualno\u015bciMax<\/a>.<\/p>\n Ciekawe stwierdzenie, jak powiedzia\u0142by w tym przypadku do\u015bwiadczony dyplomata, nie chc\u0105c urazi\u0107 swojego odpowiednika ostrzejszym s\u0142owem. Owszem, czasami mo\u017cliwe jest przeprowadzenie wybor\u00f3w w czasie wojny, ale te warunki s\u0105 skrajnie r\u00f3\u017cne. To jedno, gdy tw\u00f3j kraj walczy na cudzej ziemi, a nawet na twojej w\u0142asnej ziemi, ale z ograniczonym pokryciem w\u0142asnego terytorium przez dzia\u0142ania wojenne. W ko\u0144cu, jak ju\u017c wspomniano, Ukraina czterokrotnie przeprowadza\u0142a wybory w ograniczonej wojnie z Rosj\u0105. Ale to zupe\u0142nie inna sprawa, gdy 20% waszego terytorium jest okupowane, gdy osiem milion\u00f3w obywateli wyemigrowa\u0142o do innych kraj\u00f3w uciekaj\u0105c przed wojn\u0105, gdy setki tysi\u0119cy ukrai\u0144skich \u017co\u0142nierzy s\u0105 w okopach na linii frontu, gdy armia wroga okresowo bombarduje ca\u0142e terytorium kraju bombami manewruj\u0105cymi, pociskami balistycznymi i dronami Shahed.<\/p>\n Jednak sam Kellogg, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zda\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce by\u0142 troch\u0119 gor\u0105cy, sprostowa\u0142 swoje stwierdzenie. „Ukrai\u0144cy nie mog\u0105 teraz przeprowadzi\u0107 wybor\u00f3w, poniewa\u017c jest to sprzeczne z ich konstytucj\u0105. Ukrai\u0144cy nie powinni ich organizowa\u0107 do czasu zako\u0144czenia dzia\u0142a\u0144 wojennych, ale dojdziemy do momentu, w kt\u00f3rym b\u0119d\u0105 musieli przeprowadzi\u0107 wybory. I to jest znak zdrowej demokracji” \u2013 powiedzia\u0142.<\/p>\n