W XIX wieku „Ukrai\u0144cy” i „Polacy” siedzieli na krzes\u0142ach, kt\u00f3re sta\u0142y obok siebie. Szli\u015bmy tymi samymi drogami. Ostatecznie jednak osi\u0105gn\u0119li r\u00f3\u017cne wyniki. Oblicze „d\u0142ugiego” stulecia wyznaczy\u0142a Wielka Rewolucja Francuska (1789), a tak\u017ce wojny napoleo\u0144skie (1799-1815), kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 swoistym tranzytem zdobyczy rewolucji. Ruch polski dzia\u0142a\u0142 na tym polu lepiej ni\u017c ukrai\u0144ski i bardziej organicznie dostosowany do obecnych reali\u00f3w, wykorzystywa\u0142 nowe mo\u017cliwo\u015bci. Polacy zdobyli pa\u0144stwo na pocz\u0105tku XX wieku, ustanowili monopol na interpretacj\u0119 wydarze\u0144 historycznych w regionie. R\u00f3wnie\u017c wydarzenia zwi\u0105zane z naszymi terytoriami. Cho\u0107 poprawno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych interpretacji budzi w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n
Tak by\u0142o w przypadku powstania listopadowego w latach trzydziestych XIX wieku i powstania styczniowego w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku. Ich uczestnicy odwo\u0142ywali si\u0119 do podzia\u0142\u00f3w Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w i chcieli wskrzesi\u0107 to pa\u0144stwo, ale to nie znaczy, \u017ce m\u00f3wimy o Polakach. Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w nie by\u0142a pa\u0144stwem wy\u0142\u0105cznie polskim. Wydarzenia wspomnianych powsta\u0144 nie dotyczy\u0142y wy\u0142\u0105cznie historii Polski i nie rozgrywa\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na ziemiach polskich. Polacy w XIX wieku, podobnie jak dzi\u015b Ukrai\u0144cy, byli twarz\u0105 demokracji, symbolem walki z imperializmem. Dlatego te powstania s\u0105 z nimi kojarzone, ale nie wszystko jest jasne.<\/p>\n
\u017bo\u0142nierze, naukowiec i m\u0142ody cz\u0142owiek<\/strong><\/p>\n W 1906 roku Szymon Szyd\u0142owski zmar\u0142 we Lwowie. Zrobi\u0142 karier\u0119 wojskow\u0105, mia\u0142 stopie\u0144 oficerski i by\u0142 ze szlachetnym rosyjskim genera\u0142em. Prawdopodobnie nawet uratowa\u0142 mu \u017cycie. Mimo to wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia Szyd\u0142owski sp\u0119dzi\u0142 pod fikcyjnymi nazwiskami, by\u0142 zmuszony si\u0119 ukrywa\u0107. Za\u0142o\u017cyciel Muzeum Zoologicznego Uniwersytetu Lwowskiego, Benedykt Dybowski, \u017cy\u0142 prawie 100 lat i przez ca\u0142e \u017cycie zajmowa\u0142 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 badawcz\u0105. Swoje wygnanie zamieni\u0142 nawet w ekspedycj\u0119 badawcz\u0105. Obecnie jest uwa\u017cany za jednego z pierwszych i najbardziej autorytatywnych badaczy jeziora Bajka\u0142. Makar Dragomirecki zgin\u0105\u0142 w walkach w okolicach Sieradza. Wcze\u015bniej otrzyma\u0142 30 ran. Mia\u0142 21 lat. Co je \u0142\u0105czy? Wszyscy byli uczestnikami antycesarskiego powstania w latach 1863-1864.<\/p>\n Nazywa si\u0119 ich polskimi buntownikami. Przem\u00f3wienie obejmowa\u0142o jednak wsp\u00f3\u0142czesne terytoria ukrai\u0144skie, polskie, a nawet bia\u0142oruskie i litewskie. Znane jest r\u00f3wnie\u017c jako Powstanie Styczniowe (rozpoczynaj\u0105ce si\u0119 16 stycznia 1863 roku) i niekt\u00f3re niuanse tego wydarzenia zas\u0142uguj\u0105 na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119. Na przyk\u0142ad Szyd\u0142owski by\u0142 patriot\u0105 Litwy i bardzo kocha\u0142 swoj\u0105 ziemi\u0119. Centrum jego \u015bwiata stanowi Litwa. Cho\u0107 w unii z Polsk\u0105. Jednym z obraz\u00f3w Szyd\u0142owskiego jest ten, na kt\u00f3rym trzyma flag\u0119 z herbami Polski, Litwy i Rosji. Dragomirecki urodzi\u0142 si\u0119 na ziemiach ukrai\u0144skich. Podobnie jak Andrij Potebnia, on r\u00f3wnie\u017c jest uczestnikiem powstania i bratem j\u0119zykoznawcy i profesora Uniwersytetu Charkowskiego O\u0142eksandra Potebnji.<\/p>\n Krew polska i rosyjska strumieniami…<\/strong><\/p>\n Andrij Potebnia urodzi\u0142 si\u0119 pod Romnami (obw\u00f3d sumski), wykszta\u0142cenie wojskowe odebra\u0142 w Petersburgu. Wszystko wskazywa\u0142o na to, \u017ce zbuduje si\u0119 udan\u0105 karier\u0119 oficersk\u0105. Jednak m\u0142ody cz\u0142owiek komunikowa\u0142 si\u0119 z lud\u017ami, kt\u00f3rzy byli sceptyczni wobec autokracji i przyj\u0119li te idee. Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 przem\u00f3wienia os\u00f3b niezadowolonych z polityki cara, a w\u0142adze brutalnie st\u0142umi\u0142y ten ruch, rozprawi\u0142y si\u0119 z jego uczestnikami. Potebnia stan\u0119\u0142a po stronie buntownik\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie oburzy\u0142 go wyrok na upokarzaj\u0105c\u0105 \u015bmier\u0107 z powodu stryczka oficer\u00f3w Petra \u015a\u0142ywyckiego, Franciszka Rostkowskiego i innych, cho\u0107 ich udzia\u0142 w powstaniu nie zosta\u0142 udowodniony. Wyrok zosta\u0142 zatwierdzony przez cesarskiego namiestnika, genera\u0142a Lidersa, a po pewnym czasie zosta\u0142 zabity w jednym z park\u00f3w w Warszawie. To Potebnia strzela\u0142. Po tym wydarzeniu ukrywa\u0142 si\u0119 i wyjecha\u0142 do Londynu. P\u00f3\u017aniej jednak powr\u00f3ci\u0142 i kontynuowa\u0142 walk\u0119 z re\u017cimem.<\/p>\n W Warszawie Potebnia wystosowa\u0142a odezw\u0119 „Krew polska si\u0119 leje, krew rosyjska si\u0119 leje”. Wezwa\u0142 \u017co\u0142nierzy armii rosyjskiej do wsparcia rebeliant\u00f3w w d\u0105\u017ceniu do zmiany tyra\u0144skiego rz\u0105du. Poczt\u00f3wka sta\u0142a si\u0119 powszechna. Zosta\u0142a odnaleziona podczas przeszuka\u0144. Potebnia nie zaprzesta\u0142a walki. W jednej z bitew zosta\u0142 ranny i zmar\u0142 nast\u0119pnego ranka. Andrijowi Potebnji nie omin\u0119\u0142y zbytnio obietnice ziemi jako „bezwarunkowej w\u0142asno\u015bci” i „wiecznego dziedzictwa” „ludu uprawnego”, jak m\u00f3wili ideolodzy powstania. Dla niego wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od zemsty za krzywdy pope\u0142nione przez wojsko. Opr\u00f3cz Andrija Potebnji i Makara Dragomireckiego uczestnikiem powstania styczniowego by\u0142 Iwan Nieczaj, „Ojciec”. Lekarz z rejonu Cho\u0142ma, kt\u00f3ry stworzy\u0142 oddzia\u0142 z\u0142o\u017cony z Ukrai\u0144c\u00f3w i Polak\u00f3w.<\/p>\n Konstantin (Kastu\u015b) Kalinowski by\u0142 tak\u017ce uczestnikiem powstania w latach 1863-1864. Jest absolwentem Uniwersytetu Petersburskiego, prawnikiem i przyw\u00f3dc\u0105 „polskiego” powstania na Bia\u0142orusi, jednym z inicjator\u00f3w powstania pierwszej gazety w j\u0119zyku bia\u0142oruskim. \u015awiadomi Bia\u0142orusini w ramach pu\u0142ku Kalinouski broni\u0105 dzi\u015b Ukrainy przed rosyjsk\u0105 agresj\u0105 w szeregach Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy.<\/p>\n Do ustalonych ocen<\/strong><\/p>\n Po rozbiorach Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w (koniec. XVIII w.) wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych ziem ukrai\u0144skich i polskich by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 Imperium Romanow\u00f3w i Imperium Habsburg\u00f3w. W obu przypadkach przedstawiciele ruchu polskiego stali si\u0119 promotorami walki i zmian. Balansowali mi\u0119dzy komunikacj\u0105To z administracj\u0105 cesarsk\u0105 i pr\u00f3bami przywr\u00f3cenia w\u0142asnego pa\u0144stwa. Przyw\u00f3dcy ruchu polskiego znajdowali si\u0119 w armii napoleo\u0144skiej, posiadali o\u015brodki emigracyjne, propagowali i utrwalali ide\u0119 w\u0142asnego narodu. Radzili sobie zar\u00f3wno w „patchworkowym” cesarstwie cesarza, jak i w archaicznym i krwawym cesarstwie cara. W XIX wieku ruch polski sta\u0142 si\u0119 symbolem walki narodowej.<\/p>\n Z Habsburgami jest \u0142atwiej \u2013 dotyczy to r\u00f3wnie\u017c ruchu ukrai\u0144skiego: istnia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 reprezentacji parlamentarnej, budowania kariery bez wynarodowienia. Ani Ukrai\u0144cy, ani Polacy nie prowadzili dialogu z Romanowami. Powstanie Tadeusza Ko\u015bciuszki (1794), powstanie listopadowe lat trzydziestych XIX wieku i powstanie styczniowe lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku tocz\u0105 si\u0119 na ziemiach \u00f3wczesnego Imperium Rosyjskiego. Ze wzgl\u0119du na brak mechanizmu umo\u017cliwiaj\u0105cego prawn\u0105 obron\u0119 ich interes\u00f3w. Ze wzgl\u0119du na brak mo\u017cliwo\u015bci zorganizowania nawet najbardziej naiwnych wydarze\u0144. W\u0142adze nie tylko zignorowa\u0142y g\u0142os ruch\u00f3w narodowych, ale go zag\u0142uszy\u0142y. W szczeg\u00f3lno\u015bci przez usta i r\u0119ce „poet\u00f3w bolshy”. Imperialistyczny Puszkin pot\u0119pi\u0142 powstanie 1830 roku, a Lermontow s\u0142owem i czynem zdusi\u0142 mi\u0142uj\u0105ce wolno\u015b\u0107 ludy Kaukazu i zmusi\u0142 je do „dobrowolnego” przy\u0142\u0105czenia si\u0119 do Imperium Rosyjskiego. Obecno\u015b\u0107 tych postaci w XXI wieku da\u0142aby „SVO” jeszcze dw\u00f3ch zatwardzia\u0142ych zwolennik\u00f3w.<\/p>\n Uporz\u0105dkowany \u015bwiat Habsburg\u00f3w i represyjno-karz\u0105ca rzeczywisto\u015b\u0107 Romanow\u00f3w by\u0142y do\u015bwiadczane przez postacie zar\u00f3wno ruchu ukrai\u0144skiego, jak i polskiego w XIX i XX wieku. By\u0142y to r\u00f3\u017cne, ale powi\u0105zane ze sob\u0105 \u015bwiaty, w kt\u00f3rych Ukrai\u0144cy i Polacy doszli do zrozumienia w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci i budowali narodowe projekty. Powstania z lat trzydziestych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku by\u0142y r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 walki. Trudno zaklasyfikowa\u0107 je jako jeden ruch narodowy, ale s\u0105 one zwi\u0105zane z polskim. Chocia\u017c powy\u017csze przyk\u0142ady poddaj\u0105 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 kategoryczny charakter takiej oceny.<\/p>\n Powsta\u0144cy mieli has\u0142o „Za wolno\u015b\u0107 nasz\u0105 i wasz\u0105”. Ciekawe has\u0142o mobilizacyjne, ale tylko dla niekt\u00f3rych kategorii. Zaznajomiony z ideami Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Na terenie dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, kt\u00f3ra w XIX wieku wchodzi\u0142a w sk\u0142ad r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw, nie odbi\u0142a si\u0119 ona echem. Idea\u0142y wolno\u015bci i warto\u015bci narodu pozostawa\u0142y niezrozumia\u0142e dla ogromnej liczby ludzi. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci nie si\u0119 zbyt daleko w kwestii tego, kt\u00f3ry w\u0142adca powinien by\u0107 pod r\u0119k\u0105. Powstanie pozosta\u0142o przedstawieniem arystokracji, oficer\u00f3w i intelektualist\u00f3w. Nie tylko Ukrai\u0144cy, ale tak\u017ce ogromna cz\u0119\u015b\u0107 Polonii by\u0142a oboj\u0119tna na krzyki i dzia\u0142ania powsta\u0144c\u00f3w. Nie nale\u017cy wi\u0119c szuka\u0107 granicy w ocenie zwolennika\/przeciwnika powstania na p\u0142aszczy\u017anie narodowej. Proces\u00f3w tych nie da si\u0119 zrozumie\u0107 za pomoc\u0105 czarno-bia\u0142ej matrycy. Trzeba je przestudiowa\u0107 i rozwa\u017cy\u0107.<\/p>\n W czasie wspomnianych powsta\u0144 nie istnia\u0142a ani Ukraina, ani Polska. Ruch ukrai\u0144ski, podobnie jak w ko\u0144cu polski, by\u0142 na etapie formowania. To jest surowe ciasto, nie by\u0142o sta\u0142ych. Powstanie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku jest wi\u0119c nadal ruchem, w kt\u00f3rym ludzie r\u00f3\u017cnego pochodzenia etnicznego (Ukrai\u0144cy, Polacy, Litwini, Bia\u0142orusini) walczyli rami\u0119 w rami\u0119 o odbudow\u0119 Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w. Przeciwstawiali si\u0119 archaiczno\u015bci i okrucie\u0144stwu Imperium Romanow\u00f3w. Walczyli o liberalizacj\u0119 i demokratyzacj\u0119 \u017cycia, o uniwersalne warto\u015bci. Wszyscy oni byli uczestnikami powstania styczniowego \u2013 nie „polskiego”. Je\u015bli nie zrezygnujesz z w\u0142asnej historii, b\u0119dzie to bardziej korzystne. Bardziej celowe i poprawne.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W XIX wieku „Ukrai\u0144cy” i „Polacy” siedzieli na krzes\u0142ach, kt\u00f3re sta\u0142y obok siebie. Szli\u015bmy tymi samymi drogami. Ostatecznie jednak osi\u0105gn\u0119li r\u00f3\u017cne wyniki. Oblicze „d\u0142ugiego” stulecia wyznaczy\u0142a Wielka Rewolucja Francuska (1789), a tak\u017ce wojny napoleo\u0144skie (1799-1815), kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 swoistym tranzytem zdobyczy rewolucji. Ruch polski dzia\u0142a\u0142 na tym polu lepiej ni\u017c ukrai\u0144ski i bardziej organicznie dostosowany […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":33005,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[106,20,330,11,9],"class_list":["post-33004","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wojna","tag-historia-ukrainy","tag-najwazniejsze-wiadomosci","tag-polska","tag-rosja","tag-wojna-rosyjsko-ukrainska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33004","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33004"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33004\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33005"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33004"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33004"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33004"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}