W po\u0142owie pa\u017adziernika prezydent Ukrainy Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski zmusi\u0142 mi\u0119dzynarodowych ekspert\u00f3w (zar\u00f3wno ukrai\u0144skich, jak i zagranicznych) do gor\u0105czkowej dyskusji na temat nuklearnego statusu Ukrainy. Czy by\u0142y ku temu jakie\u015b realne powody? Trudno powiedzie\u0107, po prostu ukrai\u0144ski przyw\u00f3dca wspomnia\u0142 o broni j\u0105drowej mimochodem. Czy zrobi\u0142 to celowo, maj\u0105c pewien pomys\u0142? Mo\u017ce. Albo m\u00f3g\u0142 po prostu wypali\u0107 bez zastanowienia \u2013 nasz prezydent ma tak\u0105 wad\u0119.<\/p>\n
Przypomnijmy, co dok\u0142adnie powiedzia\u0142 Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski podczas konferencji prasowej w Brukseli, dotykaj\u0105c tematu Memorandum Budapeszte\u0144skiego: „M\u00f3wimy o tym, \u017ce gdyby Ukraina nie zrezygnowa\u0142a z broni j\u0105drowej, to by\u0142by parasol ochronny. A mo\u017ce powinni\u015bmy zawrze\u0107 jaki\u015b sojusz… Wybieramy NATO. Nie bro\u0144 j\u0105drowa, wybieramy NATO”.<\/p>\n
Min\u0119\u0142o 30 lat od podpisania tego nies\u0142awnego Memorandum Budapeszte\u0144skiego. Problem ten, cho\u0107 nieco niezdarnie sformu\u0142owany przez Ze\u0142enskiego, nie znikn\u0105\u0142, a raczej si\u0119 pog\u0142\u0119bi\u0142.<\/p>\n
W tym kontek\u015bcie przypomnia\u0142a mi si\u0119 moja pierwsza podr\u00f3\u017c do „\u015bwiata kapitalistycznego”. By\u0142o to w lutym 1994 roku. W tym czasie by\u0142em jeszcze studentem Wydzia\u0142u Dziennikarstwa i mia\u0142em szcz\u0119\u015bliw\u0105 okazj\u0119 odwiedzi\u0107 Leuven w Belgii jako cz\u0142onek delegacji „Bractwa Studenckiego”. To wspania\u0142y kampus uniwersytecki w pobli\u017cu Brukseli. Zostali\u015bmy tam zaproszeni przez dzia\u0142aczy organizacji studenckiej Katolickiego Uniwersytetu w Leuven. W\u015br\u00f3d zorganizowanych dla nas wydarze\u0144 znalaz\u0142 si\u0119 panel dyskusyjny, na kt\u00f3rym my, ukrai\u0144scy studenci, byli\u015bmy g\u0142\u00f3wnymi dyskutantami. I nie tylko Spudowie i lokalna diaspora ukrai\u0144ska przyszli nas pos\u0142ucha\u0107, ale tak\u017ce profesorowie uniwersyteccy, kt\u00f3rzy byli zainteresowani us\u0142yszeniem informacji z pierwszej r\u0119ki o stosunkowo nowym, wci\u0105\u017c nieznanym kraju.<\/p>\n
Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w\u00f3wczas zainteresowanie \u015bwiata Ukrain\u0105 po raz kolejny wzros\u0142o. By\u0142o to spowodowane nasz\u0105 broni\u0105 j\u0105drow\u0105, z kt\u00f3rej zgodzili\u015bmy si\u0119 zrezygnowa\u0107 dobrowolnie i w gruncie rzeczy g\u0142upio. Tak wi\u0119c w tym czasie nies\u0142awne Memorandum Budapeszte\u0144skie nie zosta\u0142o jeszcze podpisane. Ale kwestia ta zosta\u0142a ju\u017c zasadniczo rozwi\u0105zana mi\u0119dzy Leonidem Krawczukiem, Borysem Jelcynem i Billem Clintonem. Ponadto podpisano ju\u017c haniebne porozumienia z Massandr\u0105, a w nich, opr\u00f3cz absolutnie niesprawiedliwego podzia\u0142u Floty Czarnomorskiej, znalaz\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c klauzula o „utylizacji g\u0142owic j\u0105drowych strategicznych si\u0142 j\u0105drowych stacjonuj\u0105cych w Ukrainie”. Oznacza to, \u017ce w czasie wspomnianej wy\u017cej debaty w Leuven utrata przez Ukrain\u0119 broni j\u0105drowej i statusu nuklearnego by\u0142a, \u017ce tak powiem, faktem medycznym.<\/p>\n
W tym czasie z du\u017cym entuzjazmem przyjmowano doniesienia o dobrowolnej odmowie przez Ukrai\u0144c\u00f3w dost\u0119pu do broni j\u0105drowej w \u015bwiecie zachodnim. I jest to zrozumia\u0142e: jakie\u015b mroczne, nowe pa\u0144stwo, sk\u0142onne do nacjonalizmu (poniewa\u017c pragnienie suwerenno\u015bci narodowej jest niczym innym jak form\u0105 nacjonalizmu), porzuca taki czynnik globalnego zagro\u017cenia, jakim jest bro\u0144 j\u0105drowa. I zar\u00f3wno strategiczne, jak i taktyczne, a ponadto – od bombowc\u00f3w zdolnych do przenoszenia takiej broni.<\/p>\n
Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w tym panelu dyskusyjnym pad\u0142o nam pytanie „retoryczne”: czy podobnie jak ca\u0142y \u015bwiat zachodni jeste\u015bmy zadowoleni z decyzji naszego rz\u0105du o rezygnacji z broni atomowej? Jak\u017ce wielkie by\u0142o zaskoczenie i rozczarowanie publiczno\u015bci, gdy odpowiedzieli\u015bmy przecz\u0105co. Ja, jako najstarszy przedstawiciel delegacji, stara\u0142em si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107 oszo\u0142omionym Belgom, \u017ce \u2013 jak m\u00f3wi\u0105 \u2013 generalnie nadal jeste\u015bmy przeciwko broni j\u0105drowej i za rozbrojeniem nuklearnym na ca\u0142ym \u015bwiecie, ale… Tracimy jednak do\u015b\u0107 silny \u015brodek odstraszaj\u0105cy w obliczu agresywnych zamiar\u00f3w Rosji, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie odebra\u0142a nam wi\u0119kszo\u015b\u0107 Floty Czarnomorskiej i baz\u0119 w Sewastopolu.<\/p>\n
P\u00f3\u017aniej, w zaimprowizowanym bufecie po debacie, podszed\u0142 do mnie student z Leuven i z gorzkim u\u015bmiechem na twarzy albo pyta\u0142 mnie, albo robi\u0142 mi wyrzuty: „Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce tak si\u0119 cieszyli\u015bmy, \u017ce zrezygnowa\u0142e\u015b z broni nuklearnej, a m\u00f3wisz to tutaj”. Stara\u0142em si\u0119 mu opisa\u0107 przede wszystkim sytuacj\u0119 bezpiecze\u0144stwa Ukrainy, jej niepewno\u015b\u0107 wobec rosyjskiej agresji. Poda\u0142 przyk\u0142ady takiej agresji w Gruzji, Mo\u0142dawii, prowokacji przeciwko pa\u0144stwom ba\u0142tyckim. Przypomnia\u0142y mu si\u0119 s\u0142owa jednego z najpopularniejszych w\u00f3wczas rosyjskich polityk\u00f3w, W\u0142adimira \u017byrinowskiego, kt\u00f3ry grozi\u0142 Ukrainie wojn\u0105 i okupacj\u0105. \u2014 Nie, to nic powa\u017cnego, kim jest ten \u017byrinowski? Polityczny margines. Nie ma wp\u0142ywu na polityk\u0119 Kremla” \u2013 sprzeciwi\u0142 mi si\u0119 m\u00f3j odpowiednik, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 studentem nauk politycznych i bardzo interesowa\u0142 si\u0119 sprawami Europy Wschodniej.<\/p>\n
Tak wi\u0119c Zach\u00f3d by\u0142 w\u00f3wczas przekonany, \u017ce Rosja jest mocno na drodze demokracji i wsp\u00f3\u0142pracy ze \u015bwiatem cywilizowanym. \u017be sytuacja tam jest ca\u0142kowicie kontrolowana przez prezydenta Borysa Jelcyna \u2013 demokrat\u0119, cho\u0107 niedoskona\u0142ego, nie pozbawionego dziwactw i z\u0142ych nawyk\u00f3w. Ale wci\u0105\u017c jest swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 osob\u0105.<\/p>\n
W tym kontek\u015bcie mimowolnie przywo\u0142uje si\u0119 s\u0142owa Gerharda Schr\u00f6dera. Kiedy spotka\u0142 si\u0119 z prezydentem Rosji W\u0142adimirem Putinem po raz pierwszy jako kanclerz Niemiec, nazwa\u0142 go „krystalicznie czystym demokrat\u0105”. Chodzi mi o to, \u017ce kiedy zachodni politycy nazywaj\u0105 kogo\u015b w Rosji „demokrat\u0105”, w\u00f3wczas nale\u017cy to traktowa\u0107 z pewn\u0105 doz\u0105 sceptycyzmu. Nawet ca\u0142kiem spory udzia\u0142.<\/p>\n
Tak wi\u0119c w lutym 1994 r. prawie nikt na Zachodzie nie postrzega\u0142 Rosji jako zagro\u017cenia. Euforia spokoju, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wraz z upadkiem muru berli\u0144skiego, jeszcze nie min\u0119\u0142a. Oczywi\u015bcie istnia\u0142y podejrzenia, \u017ce wojny w Naddniestrzu, Abchazji, Osetii Po\u0142udniowej itd. toczy\u0142y si\u0119 na rozkaz Kremla za po\u015brednictwem r\u00f3\u017cnych „pe\u0142nomocnik\u00f3w”. Ale przez wzgl\u0105d na og\u00f3lnie dobr\u0105 ide\u0119 pokoju na ca\u0142ym \u015bwiecie, takie drobiazgi mog\u0105 by\u0107 lekcewa\u017cone. Nawet do ostrzelania rosyjskiego parlamentu przez czo\u0142gi jesieni\u0105 1993 r. i zmiany konstytucji Federacji Rosyjskiej.<\/p>\n
\u017ba\u0142uj\u0119, \u017ce ja sam, podobnie jak zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w, 30 lat temu nie mia\u0142em poj\u0119cia o sytuacji, w kt\u00f3rej Rosja zmieni si\u0119 na tyle, \u017ce p\u00f3jdzie na otwart\u0105 wojn\u0119 przeciwko Ukrainie. R\u00f3\u017cne ukryte zak\u0142\u00f3cenia – w pe\u0142ni sobie wyobrazi\u0142em. Jak na przyk\u0142ad aktywna rosyjska pomoc dla Leonida Kuczmy podczas kampanii wyborczej w tym samym 1994 roku. By\u0142 wtedy jednoznacznie uwa\u017cany za kandydata prorosyjskiego, wi\u0119c dlaczego nie pom\u00f3c. I to w\u0142a\u015bnie Kuczma po\u0142o\u017cy\u0142 ostateczny kres zniesieniu nuklearnego statusu Ukrainy, podpisuj\u0105c nies\u0142awne Memorandum Budapeszte\u0144skie.<\/p>\n
Chocia\u017c, przyznaj\u0119 szczerze, nawet ja, aktywny krytyk memorandum, mia\u0142em nadziej\u0119, \u017ce porozumienia w Budapeszcie, mimo ich absolutnej formalno\u015bci i warunkowo\u015bci, zostan\u0105 jednak zrealizowane. By\u0142a nadzieja na „wszechmocn\u0105 Ameryk\u0119”, kt\u00f3ra w takim przypadku nie pozwoli nam si\u0119 obrazi\u0107 i postawi na swoim miejscu bezczeln\u0105 Rosj\u0119. Tak, jasne jest, \u017ce samo memorandum by\u0142o fikcj\u0105 prawn\u0105, nie mia\u0142o najmniejszej mocy prawnej, w \u017caden spos\u00f3b nie chroni\u0142o Ukrainy, nie zmusza\u0142o pa\u0144stw sygnatariuszy do pospieszenia nam z pomoc\u0105 w przypadku agresji zewn\u0119trznej. Dokument zosta\u0142 jednak podpisany w procesie przekazania przez Ukrain\u0119 ca\u0142ego arsena\u0142u nuklearnego, a nawet zrzeczenia si\u0119 statusu nuklearnego. Na podstawie tej okoliczno\u015bci, na przyk\u0142ad, doszed\u0142em do nast\u0119puj\u0105cego wniosku. Ukraina sta\u0142a si\u0119 pierwszym pa\u0144stwem, kt\u00f3re dobrowolnie zrezygnowa\u0142o z posiadanej broni j\u0105drowej. Cz\u0142onkowie klubu nuklearnego s\u0105 bardzo uzale\u017cnieni od tego, aby jak najmniej kraj\u00f3w posiada\u0142o bro\u0144 j\u0105drow\u0105. Dlatego zrobi\u0105 wszystko, aby przekona\u0107 reszt\u0119 \u015bwiata: w \u017cadnym wypadku nie tw\u00f3rzcie broni atomowej, ale je\u015bli ju\u017c j\u0105 stworzyli\u015bcie, mo\u017cecie j\u0105 bezpiecznie przekaza\u0107 nam, pod naszymi \u017celaznymi gwarancjami bezpiecze\u0144stwa. To nie sprawi, \u017ce b\u0119dziecie mniej chronieni, wr\u0119cz przeciwnie, teraz b\u0119dziemy dzia\u0142a\u0107 jako gwarantzy waszego bezpiecze\u0144stwa, a w przypadku ataku na was b\u0119dziemy was chroni\u0107 wszystkimi naszymi si\u0142ami i \u015brodkami.<\/p>\n
Dlatego nawet je\u015bli pewnego dnia Rosja spr\u00f3buje z\u0142ama\u0107 dane s\u0142owo i p\u00f3jdzie na wojn\u0119 przeciwko nam, Stany Zjednoczone do\u0142o\u017c\u0105 wszelkich stara\u0144, a\u017c do bezpo\u015bredniej konfrontacji wojskowej, aby nas chroni\u0107. Bo je\u015bli Stany Zjednoczone (a najlepiej w sojuszu z Francj\u0105 i Wielk\u0105 Brytani\u0105) nie stan\u0105 si\u0119 g\u00f3r\u0105 w naszej obronie, to nikt w przysz\u0142o\u015bci nie b\u0119dzie chcia\u0142 ponownie zrezygnowa\u0107 z arsena\u0142u nuklearnego. Wr\u0119cz przeciwnie, uzna, \u017ce warto j\u0105 rozbudowywa\u0107. Oznacza to, \u017ce ca\u0142a \u015bwiatowa polityka nierozprzestrzeniania broni j\u0105drowej, maj\u0105ca na celu niedopuszczenie do uzyskania statusu nuklearnego przez pa\u0144stwa, kt\u00f3re nie posiada\u0142y go przed 1967 rokiem, leci pod kocim ogonem.<\/p>\n
Moje nadzieje te szybko rozwia\u0142a tzw. „rosyjska wiosna” z 2014 roku. A Rosja po inwazji na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 zrobi\u0142a kontrolny strza\u0142 w g\u0142ow\u0119 nadziei, szanta\u017cuj\u0105c Ukrain\u0119 i ca\u0142y \u015bwiat swoj\u0105 broni\u0105 j\u0105drow\u0105. W szczeg\u00f3lno\u015bci z broni\u0105, kt\u00f3r\u0105 dobrowolnie jej przekazali\u015bmy 30 lat temu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W po\u0142owie pa\u017adziernika prezydent Ukrainy Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski zmusi\u0142 mi\u0119dzynarodowych ekspert\u00f3w (zar\u00f3wno ukrai\u0144skich, jak i zagranicznych) do gor\u0105czkowej dyskusji na temat nuklearnego statusu Ukrainy. Czy by\u0142y ku temu jakie\u015b realne powody? Trudno powiedzie\u0107, po prostu ukrai\u0144ski przyw\u00f3dca wspomnia\u0142 o broni j\u0105drowej mimochodem. Czy zrobi\u0142 to celowo, maj\u0105c pewien pomys\u0142? Mo\u017ce. Albo m\u00f3g\u0142 po prostu wypali\u0107 bez […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31643,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[308,4039,58,786,489,128,20,11,76,1673,175,9,176,824],"class_list":["post-31642","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wojna","tag-bron-jadrowa","tag-budapeszt","tag-krym","tag-leonid-krawczuk","tag-leonid-kuczma","tag-lubko-petrenko","tag-najwazniejsze-wiadomosci","tag-rosja","tag-rosyjska-agresja","tag-usa","tag-wladimir-putin","tag-wojna-rosyjsko-ukrainska","tag-wolodymyr-zelenski","tag-zbrodnie-wojenne-rosji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31642","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31642"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31642\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31643"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}