W 1904 r. w popularnonaukowym dodatku czasopisma „Uchitel” ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 Stiepana Rudnyckiego „Co\u015b o Antarktydzie”. Jest to jedna z pierwszych publikacji o Antarktydzie w j\u0119zyku ukrai\u0144skim i od razu profesjonalny tekst oparty na aktualnych badaniach w j\u0119zykach obcych. Dlatego nie mniej interesuj\u0105ca od wy\u017cej wymienionego faktu jest posta\u0107 autora tego tekstu \u2013 Stiepana Rudnyckiego. Urodzi\u0142 si\u0119 w Przemy\u015blu, dorasta\u0142 w Tarnopolu, studiowa\u0142 we Lwowie, Wiedniu i Berlinie. Wyk\u0142ada\u0142 we Lwowie, Wiedniu i Pradze. Jego utwory ukazywa\u0142y si\u0119 w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach w Wiedniu, Berlinie, Krakowie, a nawet w Nowym Jorku. Naukowiec pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 kilkoma j\u0119zykami. Stiepan Rudnycki pracowa\u0142 i by\u0142 represjonowany w Charkowie, ale zosta\u0142 rozstrzelany w rejonie Sandarmokh (Republika Karelii, Federacja Rosyjska).<\/p>\n
Rudnycki uwa\u017cany jest za tw\u00f3rc\u0119 ukrai\u0144skiej geografii fizycznej, politycznej i wojskowej, tw\u00f3rc\u0119 ukrai\u0144skiej kartografii. We Lwowie ucz\u0119szcza\u0142 na kursy Mychaj\u0142a Hruszewskiego, studiowa\u0142 u Ludwika Finkela i Antoniego Remana. W Wiedniu jego nauczycielem by\u0142 Albrecht Penck. Stiepan Rudnycki mia\u0142 do\u015b\u0107 ci\u0119\u017ckie \u017cycie. By\u0142 \u015bwiadkiem wydarze\u0144 I wojny \u015bwiatowej i rewolucji ukrai\u0144skiej pocz\u0105tku XX wieku, sta\u0142 si\u0119 wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 dla Ukrainy i znacz\u0105c\u0105 dla \u015bwiatowej nauki. W biografii naukowca jest kilka punkt\u00f3w zwrotnych. Zw\u0142aszcza, gdy nie m\u00f3g\u0142 kontynuowa\u0107 pracy na Uniwersytecie Lwowskim, a tak\u017ce gdy kusi\u0142a go propozycja przeniesienia si\u0119 do sowieckiego Charkowa.<\/p>\n
Niezr\u0119czne, bo jestem wierny sobie<\/strong><\/p>\n Obraz „W\u0119drowcy” (1948) ukrai\u0144skiego i ameryka\u0144skiego artysty Jakowa Hnizdowskiego przedstawia postacie, kt\u00f3re nie maj\u0105 domu. Trudno jednak cokolwiek powiedzie\u0107 o braku celu w ich \u017cyciu. Podobnie jest z Rudnickim. Jego biografia i biografia Hnizdowskiego maj\u0105 ze sob\u0105 wiele wsp\u00f3lnego. W szczeg\u00f3lno\u015bci brak stabilnego miejsca, kt\u00f3re sta\u0142oby si\u0119 punktem podparcia. Artysta i naukowiec cz\u0119sto si\u0119 przeprowadzali, ale ka\u017cdy z nich odnalaz\u0142 siebie dzi\u0119ki bogatemu \u015bwiatu wewn\u0119trznemu i przekonaniom. W przypadku Rudnickiego nie ma w\u0105tpliwo\u015bci co do cel\u00f3w i tre\u015bci jego tw\u00f3rczo\u015bci. \u017bycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 naukowca \u0142\u0105czy idea powo\u0142ania ukrai\u0144skiego projektu narodowego, pa\u0144stwa, pomna\u017caj\u0105cego dorobek o\u015bwiaty i nauki.<\/p>\n Nie powstaje wi\u0119c pytanie, dlaczego po upadku Imperium Habsburg\u00f3w i ustanowieniu Polski we Lwowie drzwi Uniwersytetu Lwowskiego Jana Kazimierza zosta\u0142y dla naukowca zamkni\u0119te. Bior\u0105c pod uwag\u0119 jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 i charakter mi\u0119dzywojennej Polski, ich drogi nie mog\u0142y si\u0119 skrzy\u017cowa\u0107. Stiepan Rudnicki, kt\u00f3ry tworzy\u0142 mapy Ukrainy i broni\u0142 prawa narodu ukrai\u0144skiego do pa\u0144stwa narodowego, okaza\u0142 si\u0119 nie do przyj\u0119cia tak\u017ce dla sowieckich funkcjonariuszy. Oto cytat z przedmowy do jego „Kr\u00f3tkiej geografii Ukrainy”: „My Ukrai\u0144cy, ziemia, na kt\u00f3rej \u017cyjemy, nazywa si\u0119 Ukrain\u0105, niezale\u017cnie od tego, czy jest pod panowaniem pa\u0144stwa rosyjskiego, czy austriackiego, czy w\u0119gierskiego. Bo cho\u0107 dziel\u0105 jej granice… ale jest tylko jeden lud, kt\u00f3ry go zamieszkuje, z jednym j\u0119zykiem, usposobieniem i obyczajami”. Spu\u015bcizna Rudnickiego to wi\u0119c nie tylko nauka, ale tak\u017ce warto\u015bci i \u015bwiatopogl\u0105d.<\/p>\n Cele, ludzie, instytucje<\/strong><\/p>\n Osobowo\u015b\u0107 Stiepana Rudnickiego daje si\u0119 ujawni\u0107 za pomoc\u0105 warunkowego schematu „cele-ludzie-instytucje”. Wszystkie swoje dzia\u0142ania podporz\u0105dkowa\u0142 rozwojowi autorskiego ukrai\u0144skiego projektu. Jednocze\u015bnie przez ca\u0142e jego \u017cycie zawsze brakowa\u0142o ludzi, kt\u00f3rzy mieli na niego wp\u0142yw i w dobry spos\u00f3b „zarazili” go profesjonalizmem. Rudnycki by\u0142 pod wp\u0142ywem kursu profesora Hruszewskiego, kt\u00f3ry ucz\u0119szcza\u0142 na Uniwersytecie Lwowskim. Rudnycki m\u00f3wi\u0142 o Hruszewskim z szacunkiem przy ka\u017cdej okazji. Nie przeszkodzi\u0142o mu to jednak w p\u00f3\u017aniejszym nie zgadzaniu si\u0119 z Michai\u0142em Siergiejewiczem i dyskutowaniu z nim. Z drugiej strony dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukowa Rudnickiego by\u0142a zdeterminowana wieloletni\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z niemieckim geografem Albrechtem Penckiem w Wiedniu. Ukrai\u0144skiego nazywa\u0142 jednym ze swoich najlepszych uczni\u00f3w. Utrzymywali ze sob\u0105 regularny kontakt. Po uwi\u0119zieniu ukrai\u0144skiego geografa profesor Penk rozpocz\u0105\u0142 w ZSRR poszukiwania Stiepana Rudnickiego. Niestety, to nie pomog\u0142o.<\/p>\n I cho\u0107 Stiepan Rudnycki cz\u0119sto zmienia\u0142 miejsce zamieszkania, ca\u0142e swoje \u017cycie zwi\u0105za\u0142 z du\u017cymi instytucjami badawczymi i dydaktycznymi. Uniwersytet Lwowski, Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki, Akademia Handlowa w Wiedniu, Ukrai\u0144ski Instytut Badawczy Geografii i Kartografii, Wydzia\u0142 Geografii Wszechukrai\u0144skiej Akademii Nauk, Muzeum Antropologii i Etnografii im. Chw. Wilk…<\/p>\n Warto wspomnie\u0107 wi\u0119cej o zaproszeniu naukowca do Charkowa. Rudnyckiemu wydawa\u0142o si\u0119 to obiecuj\u0105ce i na pocz\u0105tku wszystko by\u0142o naprawd\u0119 w porz\u0105dku. Pracowa\u0142 i mia\u0142 osi\u0105gni\u0119cia. P\u00f3\u017aniej jednak re\u017cim sowiecki pokaza\u0142 swoje prawdziwe oblicze. W przypadku Rudnickiego sko\u0144czy\u0142o si\u0119 to represjami i \u015bmierci\u0105. By\u0107 mo\u017ce decyzja o powrocie z emigracji i pracy w Charkowie by\u0142a najwi\u0119kszym b\u0142\u0119dem naukowca w jego \u017cyciu. Jednocze\u015bnie mo\u017cna zrozumie\u0107, dlaczego si\u0119 zgodzi\u0142. Rudnicki widzia\u0142 w tym szans\u0119 na prac\u0119 na rzecz idei ukrai\u0144skiej. Wreszcie w latach dwudziestych XX wieku nawet najbardziej przenikliwe umys\u0142y mia\u0142y trudno\u015bci z przewidzeniem kolejnych represyjnych dekad w historii ZSRR i nieludzkiej natury bolszewickiego re\u017cimu.<\/p>\n Sam Stiepan Rudnycki tak pisa\u0142 o tej stronie swojej biografii: „Chark\u00f3w podoba\u0142 mi si\u0119 o wiele bardziej ni\u017c Moskwa. Typ miasta jest bardziej europejski, ale jest w nim du\u017co zieleni. Domy zazwyczaj stoj\u0105 w ogrodach. Wyobra\u017acie sobie przedwojenny Lw\u00f3w, tylko 3-4 razy wi\u0119kszy i dwa razy bardziej zat\u0142oczony, z du\u017cym ruchem na ulicach”.<\/p>\n Starsza wersja i widoki<\/strong><\/p>\n Stiepan Rudnycki by\u0142 jednym z pierwszych, kt\u00f3rzy wprowadzili termin geograficzny „Ukraina”. By\u0142 autorem pierwszych map Ukrainy, uwa\u017cany jest za tw\u00f3rc\u0119 kierunku kartograficznego w geografii Ukrainy. Ukraina jako pa\u0144stwo nie istnia\u0142a, a Rudnycki ju\u017c rysowa\u0142 jej mapy i granice, broni\u0105c odr\u0119bno\u015bci narodu ukrai\u0144skiego i jego samowystarczalno\u015bci na podstawie fakt\u00f3w i statystyk. W niekt\u00f3rych momentach przekracza\u0142em miar\u0119, ale czas nie by\u0142 \u0142atwy, wi\u0119c mo\u017cesz zrozumie\u0107. Rudnycki jest autorem pierwszej mapy etnograficznej Ukrainy. Napisa\u0142 kilka podr\u0119cznik\u00f3w do geografii, przygotowa\u0142 kilkadziesi\u0105t prac naukowych, bra\u0142 udzia\u0142 w ekspedycjach badawczych. Na emigracji napisa\u0142 dwie ksi\u0105\u017cki. S\u0105 zagubieni. Jest tak\u017ce autorem map \u015bciennych, kt\u00f3re zosta\u0142y zatwierdzone przez w\u0142adze austriackie i wykorzystywane w ukrai\u0144skich szko\u0142ach galicyjskich.<\/p>\n Mimo swojej specjalizacji geograficznej Stiepan Rudnycki interesowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c histori\u0105: „Wojna kozacko-polska 1625 roku”, „Nowe czasopismo dziej\u00f3w ziemi chmielnickiej”, „Kozacy ukrai\u0144scy w latach 1625-1630” itp. Integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 historycznych koncepcji naukowca jest stwierdzenie ukrai\u0144skiej idei narodowej. Wszystkie jego dzia\u0142ania podporz\u0105dkowane by\u0142y idei budowania narodu ukrai\u0144skiego: „W s\u0142u\u017cbie Ukrainy, kt\u00f3ra jest przede wszystkim dla mnie”. Rudnycki s\u0142u\u017cy\u0142 Ukrainie przez ca\u0142e \u017cycie: w czasie I wojny \u015bwiatowej, kiedy prowadzi\u0142 wyk\u0142ady z kartografii i topografii dla Strzelc\u00f3w Siczowych, w 1915 r., kiedy napisa\u0142 tekst „Dlaczego chcemy niepodleg\u0142ej Ukrainy?”.<\/p>\n W 1965 roku Stiepan Rudnycki zosta\u0142 zrehabilitowany „z powodu braku corpus delicti”. Setki i tysi\u0105ce innych utalentowanych Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych \u017cycie zosta\u0142o karygodnie skr\u00f3cone przez w\u0142adze sowieckie, r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142o winnych. 3 grudnia to dzie\u0144 urodzin tego wybitnego naukowca i niesamowitej osoby. Jest to okazja, aby przypomnie\u0107 sobie jego i dziedzictwo, kt\u00f3re po sobie pozostawi\u0142. Jak to cz\u0119sto bywa, w pracach naukowca mo\u017cna znale\u017a\u0107 wiele nie tylko ciekawych, ale i istotnych informacji. Na przyk\u0142ad na \u0142amach „Ukraina i Ukrai\u0144cy” Rudnycki przekonywa\u0142, \u017ce pa\u0144stwa Tr\u00f3jprzymierza potrzebuj\u0105 niepodleg\u0142ej Ukrainy jako czynnika i si\u0142y, kt\u00f3ra mog\u0142aby obroni\u0107 Europ\u0119 przed rosyjsk\u0105 ekspansj\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W 1904 r. w popularnonaukowym dodatku czasopisma „Uchitel” ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 Stiepana Rudnyckiego „Co\u015b o Antarktydzie”. Jest to jedna z pierwszych publikacji o Antarktydzie w j\u0119zyku ukrai\u0144skim i od razu profesjonalny tekst oparty na aktualnych badaniach w j\u0119zykach obcych. Dlatego nie mniej interesuj\u0105ca od wy\u017cej wymienionego faktu jest posta\u0107 autora tego tekstu \u2013 Stiepana Rudnyckiego. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31608,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1645,452,564,106,4046,11,9],"class_list":["post-31607","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wojna","tag-glowne-wiadomosci","tag-granic","tag-historia-lwowa","tag-historia-ukrainy","tag-oznaczenie-geograficzne","tag-rosja","tag-wojna-rosyjsko-ukrainska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31607","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31607"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31607\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}