5 grudnia przypada 30. rocznica podpisania nies\u0142awnego Memorandum Budapeszte\u0144skiego. Dokument ten by\u0142 du\u017cym b\u0142\u0119dem ukrai\u0144skich w\u0142adz i mia\u0142 fatalne konsekwencje dla przysz\u0142ego bezpiecze\u0144stwa Ukrainy. Skupiaj\u0105c si\u0119 jednak na dyplomatycznych pora\u017ckach Kijowa, kt\u00f3ry zgodzi\u0142 si\u0119 na wymian\u0119 pot\u0119\u017cnego arsena\u0142u nuklearnego na formalny kawa\u0142ek papieru, b\u0142\u0119dem by\u0142oby ocenianie memorandum jako wy\u0142\u0105cznie ukrai\u0144skiego fiaska. Memorandum Budapeszte\u0144skie by\u0142o r\u00f3wnie\u017c globalnym b\u0142\u0119dem w obliczeniach ca\u0142ego kolektywnego Zachodu. Jest to konsekwencja niezdolno\u015bci zachodnich elit politycznych do prawid\u0142owego zrozumienia \u00f3wczesnej sytuacji geopolitycznej oraz skrajnie s\u0142abego poziomu prognozowania. A tak\u017ce bardzo zniekszta\u0142cone i naiwne postrzeganie Rosji.<\/p>\n
W ukrai\u0144skiej przestrzeni informacyjnej Memorandum Budapeszte\u0144skie przed aneksj\u0105 Krymu przez Rosj\u0119 w 2014 r. rzadko znajdowa\u0142o si\u0119 w centrum uwagi medi\u00f3w. W zwi\u0105zku z tym wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa ukrai\u0144skiego mia\u0142a o nim do\u015b\u0107 mgliste poj\u0119cie. Je\u015bli o Budapeszcie 1994 r. wspominano sporadycznie, to najcz\u0119\u015bciej sprowadza\u0142y si\u0119 one do pozytywnej oceny dzia\u0142a\u0144 w\u0142adz ukrai\u0144skich i braku realnej alternatywy. Ale po pojawieniu si\u0119 „zielonych ludzik\u00f3w” na terytorium Krymu, wszyscy nagle przypomnieli sobie o tym dokumencie i zawartych w nim gwarancjach bezpiecze\u0144stwa. Jak si\u0119 okaza\u0142o, by\u0142a to fikcja.<\/p>\n
W ci\u0105gu ostatnich dziesi\u0119ciu lat opublikowano wiele artyku\u0142\u00f3w i opracowa\u0144 na temat Memorandum Budapeszte\u0144skiego. M\u00f3wili o tym niemal wszyscy ukrai\u0144scy politycy, politolodzy i dyplomaci. Ten mi\u0119dzynarodowy akt sta\u0142 si\u0119 tematem dyskusji nie tylko w \u015brodowisku eksperckim, ale tak\u017ce w kuchni i obiektach rekreacyjnych. Ale g\u0142\u00f3wny nacisk zawsze k\u0142adziono na to, jak naiwny i nieodpowiedzialny by\u0142 ukrai\u0144ski rz\u0105d w pierwszej po\u0142owie lat 90., rozdaj\u0105c bro\u0144 atomow\u0105 i nie otrzymuj\u0105c nic w zamian.<\/p>\n
Krawczuk, Kuczma i inni ukrai\u0144scy politycy, kt\u00f3rzy podj\u0119li kluczowe decyzje o ca\u0142kowitym rozbrojeniu naszego pa\u0144stwa, naprawd\u0119 maj\u0105 co\u015b do zarzucenia. Nie mo\u017cemy jednak zapomina\u0107 o drugiej stronie medalu. Wszak gdyby nie kolektywna postawa zachodnich elit, dla kt\u00f3rych zwyci\u0119stwo w zimnej wojnie i mity o „ko\u0144cu historii” zaciemnia\u0142y ich umys\u0142y, Memorandum Budapeszte\u0144skie mog\u0142oby nie powsta\u0107.<\/p>\n
Cho\u0107 brzmi to dziwnie, na pocz\u0105tku lat 90. Zach\u00f3d by\u0142 znacznie bardziej zaniepokojony arsena\u0142ami nuklearnymi Ukrainy, Bia\u0142orusi i Kazachstanu. I wcale nie uwa\u017ca\u0142 za konieczne martwi\u0107 si\u0119 o obecno\u015b\u0107 ogromnej liczby broni j\u0105drowej i jej no\u015bnik\u00f3w w bilansie Rosji. Dlatego w \u00f3wczesnej prasie zachodniej mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107 artyku\u0142y o zagro\u017ceniu, jakie dla \u015bwiata stanowi niepodleg\u0142a nuklearna Ukraina. Bardzo rzadko jednak pojawia\u0142y si\u0119 publikacje o podobnym zagro\u017ceniu ze strony Federacji Rosyjskiej, kt\u00f3ra nagle sta\u0142a si\u0119 niemal ostoj\u0105 demokracji i przyk\u0142adem wiarygodnego, przewidywalnego partnera. W podobnym tonie wypowiadaj\u0105 si\u0119 zachodni politycy.<\/p>\n
25 listopada 1991 roku senator Joe Biden, kt\u00f3ry wiele lat p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 czterdziestym sz\u00f3stym prezydentem USA, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do \u00f3wczesnego prezydenta USA George’a H.W. Busha. I przedstawi\u0142 swoje argumenty, dlaczego Ukraina powinna zosta\u0107 pozbawiona broni j\u0105drowej tak szybko, jak to mo\u017cliwe:<\/p>\n
„Pragnienie Rosji, aby uzyska\u0107 wsparcie USA dla zniszczenia tej broni, wynika nie tylko z faktu, \u017ce oni (Rosjanie, \u2013 red.) obawia\u0107 si\u0119, \u017ce zostanie wykorzystany przeciwko Stanom Zjednoczonym. Obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce zostanie to wykorzystane przeciwko nim (Rosjanom \u2013 red.).<\/p>\n
Na terytorium Ukrainy znajduje si\u0119 znaczna liczba g\u0142owic j\u0105drowych. Jutro og\u0142osz\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107, panie prezydencie. W rzeczywisto\u015bci znacjonalizuj\u0105 ca\u0142\u0105 bro\u0144, kt\u00f3ra obecnie znajduje si\u0119 na ich terytorium. Natychmiast staj\u0105 si\u0119 mocarstwem nuklearnym, panie prezydencie. Z rz\u0105dem, o kt\u00f3rym nic nie wiemy, w okoliczno\u015bciach, kt\u00f3rych nie mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107, i dla Republiki Rosyjskiej jest to nowy wymiar, z kt\u00f3rym musz\u0105 sobie poradzi\u0107.<\/p>\n
Przem\u00f3wienie Joe Bidena ma niezwykle ciekaw\u0105, cho\u0107 z gruntu b\u0142\u0119dn\u0105 logik\u0119. Wyrazi\u0142 opini\u0119, \u017ce Rosja ma wszelkie powody, by czu\u0107 si\u0119 zagro\u017cona z powodu istnienia w pobli\u017cu nuklearnej Ukrainy. Niestety, wi\u0119kszo\u015b\u0107 zachodnich polityk\u00f3w rozumowa\u0142a w podobnym tonie. Wida\u0107 by\u0142o zagro\u017cenie ze strony Ukrainy, kt\u00f3ra dysponuje broni\u0105 j\u0105drow\u0105. Ale z jakiego\u015b powodu nie zauwa\u017cyli podobnego zagro\u017cenia ze strony Federacji Rosyjskiej, kt\u00f3rej arsena\u0142 by\u0142 znacznie pot\u0119\u017cniejszy. I nawet nie zadali sobie trudu, by przynajmniej pobie\u017cnie zapozna\u0107 si\u0119 z histori\u0105 stosunk\u00f3w mi\u0119dzy Moskw\u0105 a Kijowem. Wygl\u0105da na to, \u017ce zachodni politycy do\u015bwiadczyli nag\u0142ej amnezji, kt\u00f3ra wymaza\u0142a pami\u0119\u0107 o rosyjskim imperializmie i jego zbrodniczej istocie.<\/p>\n
Kiedy Zwi\u0105zek Radziecki by\u0142 o krok od upadku, administracja prezydenta USA George’a H.W. Busha rozpocz\u0119\u0142a romans polityczny z Michai\u0142em Gorbaczowem. Kolejny prezydent, Bill Clinton, kontynuowa\u0142 t\u0119 tradycj\u0119 i zbudowa\u0142 szczeg\u00f3lnie przyjazne stosunki z prezydentem Rosji Borysem Jelcynem. Efektem ubocznym takich relacji by\u0142a tendencja do patrzenia na sytuacj\u0119 na terytorium by\u0142ego ZSRR oczami Moskwy. St\u0105d nieustanne szepty Moskwy o konieczno\u015bci jak najszybszego rozbrojenia UkrainyAinowie znale\u017ali wdzi\u0119cznych s\u0142uchaczy na Zachodzie.<\/p>\n
Moskwerskocentryczne my\u015blenie Waszyngtonu znalaz\u0142o odzwierciedlenie w wewn\u0119trznym memorandum Departamentu Stanu USA z kwietnia 1992 roku: „Nic nie jest wa\u017cniejsze w tym procesie ni\u017c konsolidacja broni j\u0105drowej w demokratyzuj\u0105cej si\u0119 Rosji”. Jednocze\u015bnie administracja Billa Clintona systematycznie wywiera\u0142a presj\u0119 na Kij\u00f3w. Jak zauwa\u017cy\u0142 Eugene Fishel, emerytowany pracownik George Mason Center for Security Policy Studies, „rz\u0105d USA postrzega wszystkie zachowania Ukrainy maj\u0105ce na celu demonstracj\u0119, obron\u0119 i obron\u0119 w\u0142asnych interes\u00f3w narodowych jako daremne, prowokacyjne, a nawet godne wy\u015bmiewania i jawnego zastraszania”.<\/p>\n
Kiedy kolektywny Zach\u00f3d (a zw\u0142aszcza Stany Zjednoczone) wywiera\u0142 presj\u0119 w Ukrain\u0119, aby po\u017cegna\u0142a si\u0119 z broni\u0105 j\u0105drow\u0105, naprawd\u0119 szczerze wierzy\u0142, \u017ce obecno\u015b\u0107 takiej broni w Rosji nie stanowi problemu. Bo Moskwa, w dziwacznej wyobra\u017ani ameryka\u0144skich i wielu zachodnioeuropejskich polityk\u00f3w, uchodzi\u0142a za wiarygodnego partnera, kt\u00f3remu mo\u017cna zaufa\u0107. Jednocze\u015bnie bro\u0144 j\u0105drowa w Ukrainie stanowi zagro\u017cenie nie tylko dla Zachodu, ale tak\u017ce dla samej Rosji. Spo\u015br\u00f3d wysokich rang\u0105 urz\u0119dnik\u00f3w ameryka\u0144skich w tym czasie tylko sekretarz obrony w administracji Busha, Dick Cheney, mia\u0142 przeciwny pogl\u0105d i nie wierzy\u0142 w demokratyczn\u0105 Rosj\u0119. Ale jego ostrze\u017cenia nie zosta\u0142y wzi\u0119te pod uwag\u0119.<\/p>\n
Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce prezydent Bill Clinton, kt\u00f3ry ponosi du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci za pozbawienie Ukrainy broni j\u0105drowej, powiedzia\u0142 w wywiadzie w kwietniu 2023 r., \u017ce teraz \u017ca\u0142uje swojej roli w tym procesie. Zasugerowa\u0142 jednak, \u017ce Rosja mo\u017ce nie odwa\u017cy\u0107 si\u0119 na inwazj\u0119, je\u015bli Ukraina nadal b\u0119dzie mia\u0142a sw\u00f3j nuklearny \u015brodek odstraszaj\u0105cy. Jednak inni ameryka\u0144scy i zachodni politycy w og\u00f3le nie przyznali si\u0119 publicznie do swojej cz\u0119\u015bci odpowiedzialno\u015bci za Memorandum Budapeszte\u0144skie i zgody na szybk\u0105 denuklearyzacj\u0119 Ukrainy.<\/p>\n
Na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych Zach\u00f3d odrzuci\u0142 rozs\u0105dn\u0105 ide\u0119, \u017ce silna i uzbrojona Ukraina jest najlepsz\u0105 gwarancj\u0105 utrzymania r\u00f3wnowagi si\u0142 w Europie i przeciwdzia\u0142ania rosyjskiemu imperializmowi. Przyzwyczaili\u015bmy si\u0119 do krytyki ukrai\u0144skich elit politycznych i ich decyzji. Ale zachodni politycy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c zdolni do epickich pora\u017cek i tendencyjnego my\u015blenia. I niestety nie stracili tej cechy do dzi\u015b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
5 grudnia przypada 30. rocznica podpisania nies\u0142awnego Memorandum Budapeszte\u0144skiego. Dokument ten by\u0142 du\u017cym b\u0142\u0119dem ukrai\u0144skich w\u0142adz i mia\u0142 fatalne konsekwencje dla przysz\u0142ego bezpiecze\u0144stwa Ukrainy. Skupiaj\u0105c si\u0119 jednak na dyplomatycznych pora\u017ckach Kijowa, kt\u00f3ry zgodzi\u0142 si\u0119 na wymian\u0119 pot\u0119\u017cnego arsena\u0142u nuklearnego na formalny kawa\u0142ek papieru, b\u0142\u0119dem by\u0142oby ocenianie memorandum jako wy\u0142\u0105cznie ukrai\u0144skiego fiaska. Memorandum Budapeszte\u0144skie by\u0142o r\u00f3wnie\u017c […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31564,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[308,4039,1645,2650,786,489,11,1389,9,824],"class_list":["post-31563","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wojna","tag-bron-jadrowa","tag-budapeszt","tag-glowne-wiadomosci","tag-jozefa-bidena","tag-leonid-krawczuk","tag-leonid-kuczma","tag-rosja","tag-sankcje-wobec-rosji","tag-wojna-rosyjsko-ukrainska","tag-zbrodnie-wojenne-rosji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31563","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31563"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31563\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31564"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31563"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31563"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31563"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}