Przeprowadzanie referendum r\u00f3wnolegle z wyborami krajowymi jest do\u015b\u0107 powszechne, zw\u0142aszcza w przestrzeni postkomunistycznej. Organizuj\u0105c referendum, obecny rz\u0105d stara si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 jedn\u0105 z kwestii w ten spos\u00f3b: albo przechyli\u0107 preferencje wyborcze na swoj\u0105 korzy\u015b\u0107, albo przeforsowa\u0107 konieczn\u0105 decyzj\u0119 polityczn\u0105 pod pozorem wybor\u00f3w. Albo jedno i drugie, jak na przyk\u0142ad w ostatnich wyborach prezydenckich w Mo\u0142dawii.<\/p>\n
Czy mo\u017cna za to pot\u0119pi\u0107 obecny rz\u0105d Mo\u0142dawii? Wcale. Cho\u0107by dlatego, \u017ce decyzja podj\u0119ta w referendum nie jest bynajmniej szkodliwa dla kraju, a wr\u0119cz przeciwnie. Nie by\u0142o tak np. tak, jak w Ukrainie w referendum w 2000 r., kiedy \u00f3wczesny prezydent Leonid Kuczma pr\u00f3bowa\u0142 zapewni\u0107 sobie dodatkowe uprawnienia w konfrontacji z Rad\u0105 Najwy\u017csz\u0105. Albo, jak w Rosji w 2020 r., kiedy W\u0142adimir Putin „zresetowa\u0142” swoj\u0105 poprzedni\u0105 kadencj\u0119 prezydenck\u0105.<\/p>\n
Wina socjologii<\/strong><\/p>\n Podczas referendum, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 w Mo\u0142dawii r\u00f3wnolegle z wyborami prezydenckimi, Mo\u0142dawianom zapytano, czy popieraj\u0105 utrwalenie w konstytucji Mo\u0142dawii sformu\u0142owania o nieodwracalno\u015bci europejskiego kursu kraju. Cel jest pono\u0107 dobry, bo w ten spos\u00f3b obecny proeuropejski rz\u0105d stara\u0142 si\u0119 zapobiec ewentualnym pr\u00f3bom przysz\u0142ych rz\u0105d\u00f3w zmiany wektora polityki zagranicznej na odwrotny, czyli promoskiewski. Wynik by\u0142 jednak nieco gorszy od oczekiwa\u0144.<\/p>\n Faktem jest, \u017ce poprzednie badania opinii publicznej przewidywa\u0142y, \u017ce co najmniej 60% Mo\u0142dawian zag\u0142osuje za wyborem europejskim. Ale podczas referendum, jak to m\u00f3wi\u0105, co\u015b posz\u0142o nie tak. Wst\u0119pne liczenie g\u0142os\u00f3w wykaza\u0142o zwyci\u0119stwo eurosceptyk\u00f3w, a euroentuzja\u015bci nieustannie musieli dogania\u0107 swoich oponent\u00f3w. Dopiero gdy liczba oddanych g\u0142os\u00f3w przekroczy\u0142a 98%, liczba pozytywnych odpowiedzi zacz\u0119\u0142a stopniowo przewa\u017ca\u0107 nad liczb\u0105 negatywnych. Ostatecznie 50,46% g\u0142os\u00f3w by\u0142o przeciw wprowadzeniu europejskich aspiracji Mo\u0142dawii do konstytucji (49,54%).<\/p>\n I cho\u0107 euroentuzja\u015bci wci\u0105\u017c z b\u00f3lem przyjmowali zwyci\u0119stwo eurosceptyk\u00f3w, to negatywny posmak po referendum pozosta\u0142. Dlaczego? Tak, chocia\u017cby dlatego, \u017ce zwyci\u0119stwo zapewni\u0142y g\u0142osy diaspory, kt\u00f3re oczywi\u015bcie by\u0142y liczone jako ostatnie. Oznacza to, \u017ce je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 g\u0142osy tylko tych obywateli Mo\u0142dawii, kt\u00f3rzy nadal mieszkaj\u0105 w swoim kraju, to referendum zako\u0144czy si\u0119 niepowodzeniem.<\/p>\n Jednak nie wszystko jest takie smutne. Przede wszystkim dlatego, \u017ce zwyci\u0119stwo na punkty formalnie nie jest niczym gorszym od zwyci\u0119stwa przez nokaut: w obu przypadkach zwyci\u0119zca otrzymuje ten sam pas mistrzowski. Oznacza to, \u017ce formalnie w\u0142adze Mo\u0142dawii otrzyma\u0142y mandat powszechnego zaufania do dalszych proces\u00f3w integracji europejskiej. Optymizmem napawaj\u0105 te\u017c inne ukryte skarby referendum.<\/p>\n G\u0142\u00f3wna konkurentka Mai Sandu<\/strong><\/p>\n Najpierw jednak zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na wyniki pierwszej tury wybor\u00f3w prezydenckich. Liderk\u0105 wy\u015bcigu, zgodnie z przewidywaniami, zosta\u0142a urz\u0119duj\u0105ca prezydent Maia Sandu, na kt\u00f3r\u0105 g\u0142osowa\u0142o a\u017c 42,45% wyborc\u00f3w. Co wi\u0119cej, zyska\u0142a nawet wi\u0119cej, ni\u017c przewidywali socjologowie na ostatnim etapie kampanii wyborczej (35,8%).<\/p>\n Jej g\u0142\u00f3wny rywal \u2013 oficjalnie niezale\u017cny, ale popierany przez prorosyjsk\u0105 Parti\u0119 Socjalistyczn\u0105 by\u0142y prokurator generalny Aleksandr Stoianoglo \u2013 zdoby\u0142 25,98% g\u0142os\u00f3w. Wynik ten by\u0142 r\u00f3wnie\u017c zaskoczeniem dla socjolog\u00f3w, kt\u00f3rzy przewidywali dla niego oko\u0142o 10 proc. poparcia. Oznacza to, \u017ce w liczbach wzgl\u0119dnych jego prze\u0142om wyborczy okaza\u0142 si\u0119 znacznie bardziej czaruj\u0105cy ni\u017c Mai Sandu. I cho\u0107 poprzednia opinia przewidywa\u0142a zwyci\u0119stwo urz\u0119duj\u0105cego prezydenta nad Stoianoglo w drugiej turze z wynikiem 40,6 do 36,4, to ju\u017c wtedy sonda\u017c pozostawia\u0142 spore pole do korekty wynik\u00f3w \u2013 34% respondent\u00f3w by\u0142o niezdecydowanych, wstrzyma\u0142o si\u0119 od g\u0142osu lub by\u0142o zdecydowanych g\u0142osowa\u0107 wbrew wszystkim. Teraz mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce w drugiej turze, kt\u00f3ra odb\u0119dzie si\u0119 za dwa tygodnie, Stoianoglo ma potencjalnie wi\u0119ksze szanse ni\u017c Maia Sandu na pozyskanie elektoratu pozosta\u0142ych kandydat\u00f3w, zw\u0142aszcza tych wyborc\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 sk\u0142onni protestowa\u0107 przeciwko g\u0142osowaniu.<\/p>\n Z jednej strony rodzi to pewne obawy, \u017ce Mo\u0142dawia mo\u017ce po raz kolejny zboczy\u0107 z drogi integracji europejskiej. Z drugiej strony, sytuacja nie wygl\u0105da tak gro\u017anie, je\u015bli przyjrzymy si\u0119 bli\u017cej dotychczasowej dzia\u0142alno\u015bci politycznej Stoianoglo. Tak, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, nie by\u0142 najlepszym prokuratorem generalnym. W wyniku skandalu korupcyjnego straci\u0142 stanowisko. Co wi\u0119cej, g\u0142\u00f3wn\u0105 inicjatork\u0105 jego rezygnacji by\u0142a prezydent Sandu. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce Stoianoglo zaciekle jej nienawidzi.<\/p>\n Warto jednak wspomnie\u0107 chocia\u017cby o dzia\u0142alno\u015bci parlamentarnej Stoianoglo, kiedy by\u0142 jeszcze cz\u0142onkiem wyra\u017anie proeuropejskiej Partii Demokratycznej i wraz z kolegami z partii grzecznie g\u0142osowa\u0142 za wszelkimi proeuropejskimi ustawami. R\u00f3wnie\u017c wWarto doda\u0107, \u017ce Stoianoglo posiada, opr\u00f3cz mo\u0142dawskiego, tak\u017ce paszport rumu\u0144ski i bynajmniej nie rosyjski.<\/p>\n Wszystko to pokazuje, \u017ce g\u0142\u00f3wnym konkurentem Sandu zdecydowanie nie jest przekonany do Kremla cz\u0142onek, ale raczej osoba niezbyt pryncypialna. Wszak\u017ce nawet teraz wszystkie jego przem\u00f3wienia s\u0105 raczej proeuropejskie. Pos\u0142uguje si\u0119 has\u0142ami integracji ze wsp\u00f3lnot\u0105 zachodni\u0105, cho\u0107 krytykuje rz\u0105d za „nie tak\u0105 europeizacj\u0119”. W tym samym czasie Stoianoglo lubi kr\u0119ci\u0107 swoimi przekonaniami jak rum do s\u0142o\u0144ca. Szczeg\u00f3lnie umiej\u0119tnie wykorzystuje fobie Mo\u0142dawian przed wci\u0105gni\u0119ciem w konflikt rosyjsko-ukrai\u0144ski, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 argumentami o „tanim rosyjskim gazie” i innymi populistycznymi tematami.<\/p>\n I tak w trakcie kampanii wyborczej Stoianoglo namawia\u0142 swoich zwolennik\u00f3w, by w lokalach wyborczych wzi\u0119li tylko kart\u0119 do g\u0142osowania na prezydenta, a zignorowali kart\u0119 do g\u0142osowania w referendum. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w referendum wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 o 60 tys. mniej obywateli ni\u017c w wyborach prezydenckich.<\/p>\n Kim s\u0105 unioni\u015bci?<\/strong><\/p>\n Kolejnym powa\u017cnym graczem na polu politycznym Mo\u0142dawii s\u0105 „unioni\u015bci”, czyli zwolennicy zjednoczenia z Rumuni\u0105. Ci ludzie chcieli plu\u0107 z wysokiej dzwonnicy na wszelkie wewn\u0119trzne polityczne zamieszanie: czy klauzule o integracji europejskiej znajd\u0105 si\u0119 w konstytucji, czy nie, czy Mo\u0142dawia zniesie sw\u00f3j neutralny status i zaanga\u017cuje si\u0119 w integracj\u0119 euroatlantyck\u0105, czy te\u017c nie. W ko\u0144cu nazwisko prezydenta nie wydaje im si\u0119 wa\u017cne. Dla nich recepta jest prosta \u2013 zjednoczy\u0107 si\u0119 z Rumuni\u0105 (a w\u0142a\u015bciwie do niej do\u0142\u0105czy\u0107), a wszystkie problemy zostan\u0105 natychmiast rozwi\u0105zane.<\/p>\n Ilu jest zwolennik\u00f3w rumunizacji w Mo\u0142dawii? Wszystko zale\u017cy od tego, jak liczysz. Je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 „krystalicznie czystych” „zwi\u0105zkowc\u00f3w”, to jest ich oko\u0142o 10-15%. Je\u015bli tak naprawd\u0119 nie zale\u017cy Ci na czysto\u015bci, ale policz tych, kt\u00f3rzy w zasadzie nie maj\u0105 nic przeciwko, odsetek ten wzro\u015bnie do 50.<\/p>\n Obecny rz\u0105d Mo\u0142dawii, zdaniem ekspert\u00f3w, karygodnie ma\u0142o uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0142 tej kategorii elektoratu. Ale na pr\u00f3\u017cno. Trzeba by\u0142o jasno wyartyku\u0142owa\u0107 przekaz w naszych materia\u0142ach kampanijnych: je\u015bli wygraj\u0105 si\u0142y prorosyjskie, to mo\u017cemy raz na zawsze zapomnie\u0107 o zjednoczeniu z Rumuni\u0105. Ale przy proeuropejskim rz\u0105dzie zjednoczenie nieuchronnie nast\u0105pi. Nawet je\u015bli nie w ramach jednego pa\u0144stwa, to przynajmniej w ramach Unii Europejskiej i NATO. A je\u015bli obywatele Mo\u0142dawii, po tym jak stanie si\u0119 ona pe\u0142noprawnym cz\u0142onkiem UE, zostan\u0105 zdominowani przez pragnienie rumunizacji, to \u017cadne mi\u0119dzynarodowe prawa czy zastrze\u017cenia z Brukseli nie b\u0119d\u0105 w stanie przeszkodzi\u0107 w pe\u0142nym zjednoczeniu.<\/p>\n Prostytucja wyborcza<\/strong><\/p>\n Jednak najbardziej bolesnym problemem, kt\u00f3ry negatywnie wp\u0142yn\u0105\u0142 na wyniki wybor\u00f3w i referendum, by\u0142o przekupywanie wyborc\u00f3w za pieni\u0105dze Kremla.<\/p>\n „Mo\u0142dawia dzi\u015b i w ostatnich miesi\u0105cach stoi w obliczu bezprecedensowego ataku na wolno\u015b\u0107 i demokracj\u0119. Grupy przest\u0119pcze wraz z zagranicznymi si\u0142ami zaatakowa\u0142y nasz kraj dziesi\u0105tkami milion\u00f3w euro, u\u017cywaj\u0105c brudnych pieni\u0119dzy, aby zamieni\u0107 nasz kraj w szar\u0105 stref\u0119. Mamy dowody na to, \u017ce ich celem by\u0142o kupienie 300 000 g\u0142os\u00f3w, ich celem by\u0142o skompromitowanie demokratycznych wybor\u00f3w, ich celem by\u0142o wywo\u0142anie strachu i paniki w spo\u0142ecze\u0144stwie. Nie zrezygnujemy z obrony wolno\u015bci i demokracji, czekamy na ostateczne wyniki i wr\u00f3cimy z rozwi\u0105zaniami” \u2013 powiedzia\u0142a Maia Sandu kilka godzin po zamkni\u0119ciu lokali wyborczych.<\/p>\n Nasza publikacja wielokrotnie pisa\u0142a o bezprecedensowej presji wywieranej ze wszystkich stron przez putinowsk\u0105 Rosj\u0119 na Mo\u0142dawi\u0119, aby nie dopu\u015bci\u0107 do reelekcji Sandu w tegorocznych wyborach prezydenckich oraz jej proeuropejskiej partii „Akcja i Solidarno\u015b\u0107” (PAS) w przysz\u0142orocznych wyborach parlamentarnych. W Moskwie z prorosyjskich polityk\u00f3w mo\u0142dawskich powsta\u0142a nawet partia Victorie-Pobeda, hojnie finansowana. Wiadomo na pewno, \u017ce za po\u015brednictwem emisariuszy Kremla do Mo\u0142dawii przywieziono co najmniej 100 milion\u00f3w dolar\u00f3w na przekupstwo wyborc\u00f3w. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce kwota ta nie jest a\u017c tak du\u017ca, ale nie zapominajmy, \u017ce Mo\u0142dawia jest najbiedniejszym krajem w Europie, a \u0142\u0105czna liczba obywateli tego kraju, kt\u00f3rzy wzi\u0119li udzia\u0142 w g\u0142osowaniu 20 pa\u017adziernika, si\u0119gn\u0119\u0142a oko\u0142o p\u00f3\u0142tora miliona os\u00f3b. Dlatego nawet ta kwota wystarczy, aby przekupi\u0107 krytyczn\u0105 liczb\u0119 wyborc\u00f3w. Na przyk\u0142ad 300 000 os\u00f3b, o kt\u00f3rych m\u00f3wi Sandu, wystarczy\u0142oby, aby wygra\u0142a wybory w pierwszej turze. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o tym, \u017ce liczby w referendum wygl\u0105da\u0142yby znacznie bardziej atrakcyjnie dla eurooptymist\u00f3w. Ale, na nieszcz\u0119\u015bcie dla znacznej cz\u0119\u015bci obywateli Mo\u0142dawii, „prostytucja wyborcza” nie jest jakim\u015b moralnym tabu. Nie wszyscy zdaj\u0105 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce w ten spos\u00f3b kradnie swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, przysz\u0142o\u015b\u0107 swoich dzieci.<\/p>\n Dlaczego Maia Sandu musi zosta\u0107 pokonana?<\/strong><\/p>\n Szczerze m\u00f3wi\u0105c, Mo\u0142dawianie mieli ogromne szcz\u0119\u015bcie do prezydenta. Posiada doskona\u0142e wykszta\u0142cenie, w tym dyplom John F. Kennedy School of Government na Uniwersytecie Harvarda. Posiada do\u015bwiadczenie w instytucjach zachodnich, m.in. w Banku \u015awiatowym. Sandu pracowa\u0142a na stanowiskach ministerialnych w Mo\u0142dawiiOldoye, kt\u00f3ra sta\u0142a na czele rz\u0105du, da\u0142a si\u0119 pozna\u0107 jako utalentowana reformatorka. Konsekwentnie i bezwarunkowo walczy z korupcj\u0105.<\/p>\n To jej trzecie wybory prezydenckie. Pierwsz\u0105 przegra\u0142a w 2016 r. z prorosyjskim socjalist\u0105 Igorem Dodonem. Uda\u0142o mu si\u0119 nape\u0142ni\u0107 g\u0142owy Mo\u0142dawian populistycznym sloganem. Sanda wygra\u0142a ju\u017c drugie wybory, w 2020 roku, przeciwko temu samemu Dodonowi. Oczywi\u015bcie do wyborc\u00f3w dotar\u0142o, \u017ce populistyczne has\u0142a maj\u0105 niewiele wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n 3 listopada w drugiej turze wybor\u00f3w rozstrzygnie si\u0119 nie tylko osobowo\u015b\u0107 prezydenta, ale tak naprawd\u0119 droga, kt\u00f3r\u0105 Mo\u0142dawia b\u0119dzie pod\u0105\u017ca\u0107 w najbli\u017cszych latach. Dla Ukrainy, kt\u00f3ra opiera si\u0119 rosyjskiej agresji, bardzo wa\u017cne jest, aby nasze s\u0105siednie kraje tworzy\u0142y jak najszerszy kr\u0105g przyjaci\u00f3\u0142. Nigdy wcze\u015bniej nie by\u0142o tak dobrych relacji mi\u0119dzy Kijowem a Kiszyniowem, jak podczas pierwszej kadencji prezydenckiej Sandu. Mamy wi\u0119c nadziej\u0119, \u017ce tak ju\u017c pozostanie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przeprowadzanie referendum r\u00f3wnolegle z wyborami krajowymi jest do\u015b\u0107 powszechne, zw\u0142aszcza w przestrzeni postkomunistycznej. Organizuj\u0105c referendum, obecny rz\u0105d stara si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 jedn\u0105 z kwestii w ten spos\u00f3b: albo przechyli\u0107 preferencje wyborcze na swoj\u0105 korzy\u015b\u0107, albo przeforsowa\u0107 konieczn\u0105 decyzj\u0119 polityczn\u0105 pod pozorem wybor\u00f3w. Albo jedno i drugie, jak na przyk\u0142ad w ostatnich wyborach prezydenckich w Mo\u0142dawii. Czy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30494,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1645,128,2712,283,11,175,9,2268],"class_list":["post-30493","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wojna","tag-glowne-wiadomosci","tag-lubko-petrenko","tag-maia-sandu","tag-moldawia","tag-rosja","tag-wladimir-putin","tag-wojna-rosyjsko-ukrainska","tag-wybory"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30493"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30493\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}