W dniach 15-17 marca w Rosji odby\u0142y si\u0119 tzw. wybory prezydenckie. „Tak zwane”, poniewa\u017c, jak uzna\u0142y praktycznie wszystkie cywilizowane kraje, nie by\u0142y one ani uczciwe, ani sprawiedliwe. Ostatecznie nie by\u0142y to wybory, bo tak naprawd\u0119 nie by\u0142o alternatywy, wszyscy mniej lub bardziej warto\u015bciowi politycy, kt\u00f3rzy mogli konkurowa\u0107 z urz\u0119duj\u0105cym prezydentem, albo zgin\u0119li, albo trafili do wi\u0119zienia, albo zostali zmuszeni do emigracji. Mniej godni, ale przynajmniej minimalnie opozycyjni politycy nie zostali dopuszczeni do ostatniego etapu wybor\u00f3w. Na karcie do g\u0142osowania, opr\u00f3cz Putina, by\u0142y tylko „tresowane szczeni\u0119ta”, kt\u00f3re wyst\u0119powa\u0142y dla g\u0142\u00f3wnego pretendenta do tancerzy rezerwowych.<\/p>\n
Wynik g\u0142osowania by\u0142 znany z g\u00f3ry, a nawet oficjalnie og\u0142oszony z wyprzedzeniem przez rzecznika Kremla Dmitrija Pieskowa \u2013 „poni\u017cej 90%”. Na ile by\u0142a ona prawdziwa, a nie „wylosowana”, tego nie wie nikt, poniewa\u017c w\u0142adze rosyjskie kategorycznie odm\u00f3wi\u0142y wpuszczenia niezale\u017cnych obserwator\u00f3w do lokali wyborczych. Niezale\u017cni badacze, wykorzystuj\u0105c matematyczne metody wykrywania fa\u0142szerstw, twierdz\u0105, \u017ce prawie po\u0142owa wszystkich g\u0142os\u00f3w otrzymanych przez Putina by\u0142a fikcyjna. „Wyb\u00f3r prezydenta Putina” \u2013 tak \u017cartobliwie nazywa si\u0119 w Rosji ten proces „wyra\u017cania woli” obywateli.<\/p>\n
Jest jasne, \u017ce wszystkie kraje zachodnie jednog\u0142o\u015bnie pot\u0119pi\u0142y proces wyborczy w Rosji, pot\u0119pi\u0142y Putina i jego klik\u0119. Nikt jednak w Europie ani w Stanach Zjednoczonych nie zamierza nie uzna\u0107 Putina za prezydenta.<\/p>\n
„Rzeczywisto\u015b\u0107 jest taka, \u017ce Putin jest prezydentem Rosji. Mieli\u015bmy do czynienia z t\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 na tle wojny w Ukrainie i innych posuni\u0119\u0107 sprzecznych z interesami USA, kt\u00f3re widzieli\u015bmy ze strony obecnego prezydenta i Rosji pod jego przyw\u00f3dztwem. I b\u0119dziemy nadal dzia\u0142a\u0107 w tej rzeczywisto\u015bci” \u2013 powiedzia\u0142 doradca ds. bezpiecze\u0144stwa narodowego USA Jake Sullivan.<\/p>\n
I nie ma ku temu powodu. „Takie s\u0105 czyny i takie s\u0105 fakty” \u2013 jak lubili pisa\u0107 ukrai\u0144scy dziennikarze w czasach sowieckich, m\u00f3wi\u0105c o schwytanych drobnych skorumpowanych urz\u0119dnikach.<\/p>\n
Tak wi\u0119c wybory, bez wzgl\u0119du na to, jak bardzo je krytykujemy, odby\u0142y si\u0119 w Rosji. \u015awiat, w tym Zach\u00f3d, jest zmuszony zaakceptowa\u0107 ich wyniki. A wybory s\u0105, jak pa\u0144stwo wiedz\u0105, kluczowym elementem procedury demokratycznej. Bez nich demokracja nie jest demokracj\u0105. Rodzi si\u0119 zatem logiczne pytanie: co dzieje si\u0119 w tym aspekcie w Ukrainie, kt\u00f3rej przyw\u00f3dcy zapewniaj\u0105 Zach\u00f3d, \u017ce w wojnie z Rosj\u0105 „broni\u0105 demokracji na ca\u0142ym \u015bwiecie”.<\/p>\n
A sytuacja w Ukrainie nie jest najlepsza. To znaczy \u017cadnego. Na przyk\u0142ad od czasu do czasu w ukrai\u0144skiej polityce tocz\u0105 si\u0119 rozmowy, a nawet gor\u0105ce debaty na temat potrzeby wybor\u00f3w. Ale to nie wykracza poza paplanin\u0119.<\/p>\n
Na przyk\u0142ad kolejna intensyfikacja rozm\u00f3w wyborczych mia\u0142a miejsce pod koniec sierpnia 2023 r., po wizycie w Kijowie republika\u0144skiego senatora USA Lindseya Grahama, kt\u00f3ry uchodzi\u0142 za wielkiego przyjaciela Ukrainy (obecnie jego przyjazne nastawienie jest ju\u017c kwestionowane ze wzgl\u0119du na pewien op\u00f3r wobec przyj\u0119cia ustawy o pomocy wojskowej dla Ukrainy). Na spotkaniu z prezydentem Wo\u0142odymyrem Ze\u0142enskim senator powiedzia\u0142: „Wybory w Ukrainie odb\u0119d\u0105 si\u0119 w przysz\u0142ym roku… Chc\u0119, aby w tym kraju odby\u0142y si\u0119 wolne i uczciwe wybory, nawet podczas ataku na niego. Amerykanie musz\u0105 wiedzie\u0107, \u017ce Ukraina si\u0119 zmieni\u0142a. W przesz\u0142o\u015bci by\u0142 to bardzo skorumpowany kraj”.<\/p>\n
Wcze\u015bniej przewodnicz\u0105cy Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (ZPRE) Tiny Kox wezwa\u0142 Ukrai\u0144c\u00f3w do przeprowadzenia procedury wyborczej. „Nie do nas nale\u017cy m\u00f3wienie wam, jak to zrobi\u0107, ale oczywi\u015bcie Ukraina powinna zorganizowa\u0107 wolne i uczciwe wybory. Poniewa\u017c jest to wasz obowi\u0105zek wynikaj\u0105cy ze Statutu Rady Europy. I, oczywi\u015bcie, \u017ce b\u0119dziesz. Bo je\u015bli tego nie zrobisz, to sam b\u0119dziesz mia\u0142 pytanie: czego bronili\u015bmy w tej wojnie, kt\u00f3r\u0105 Rosja rozp\u0119ta\u0142a przeciwko Ukrainie?” \u2013 powiedzia\u0142 Cox.<\/p>\n
W tym czasie Ze\u0142enski mia\u0142 nawet zgodzi\u0107 si\u0119 zar\u00f3wno z szefem ZPRE, jak i senatorem USA, \u017ce wybory naprawd\u0119 musz\u0105 si\u0119 odby\u0107. Potem jednak zacz\u0105\u0142 stawia\u0107 dziwne warunki, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce Stany Zjednoczone powinny ustali\u0107 bezpieczne przeprowadzenie procesu wyborczego na linii kontaktu z wrogiem. S\u0105 przecie\u017c setki tysi\u0119cy ukrai\u0144skich \u017co\u0142nierzy, prawdziwych patriot\u00f3w, kt\u00f3rych g\u0142osu nie mo\u017cna lekcewa\u017cy\u0107. Ukrai\u0144ski prezydent za\u017c\u0105da\u0142 r\u00f3wnie\u017c, aby Ameryka i Europa wys\u0142a\u0142y obserwator\u00f3w w Ukrain\u0119, w szczeg\u00f3lno\u015bci na front, aby zapewni\u0107 uczciwe i uczciwe wybory. A tak\u017ce, aby Zach\u00f3d w pe\u0142ni sfinansowa\u0142 wybory w Ukrainie.<\/p>\n
W normalnych warunkach kolejne wybory w Ukrainie powinny odby\u0107 si\u0119 31 marca br., przynajmniej w pierwszej turze. Jeszcze przed wrze\u015bniem 2023 r. ukrai\u0144skie kierownictwo dopuszcza\u0142o nawet tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107. Istnia\u0142a w\u00f3wczas jeszcze nadzieja, \u017ce ukrai\u0144ska kontrofensywa zako\u0144czy si\u0119 jakim\u015b sukcesem i uda si\u0119 odzyska\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 okupowanego terytorium. Wtedy mo\u017cliwe by\u0142oby zawarcie z Moskw\u0105 jakiego\u015b paktu o nieagresji, przynajmniej tymczasowo. I w takich warunkach mo\u017cliwe by\u0142oby przeprowadzenie wzgl\u0119dnie pe\u0142noprawnego g\u0142osowania. Przecie\u017c w czasie wojny rosyjsko-ukrai\u0144skiej w Ukrainie zrealizowano ju\u017c cztery procesy wyborcze: dwukrotnie wybierano prezydenta (wiosn\u0105 2014 r. i wiosn\u0105 2019 r.) oraz dwukrotnie parlament (jesieni\u0105 2014 r. i latem 2019 r.).<\/p>\n
Kiedy jednak sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce ukrai\u0144ska kontrofensywa si\u0119 nie powiod\u0142a, \u017ce d\u0142ugo oczekiwany prze\u0142om na Morze Azowskie nie nast\u0105pi\u0142, a tym bardziej wyzwolenie Mariupola, pomys\u0142 wybor\u00f3w na ulicy Bankowej zacz\u0105\u0142 by\u0107 pospiesznie ograniczany.<\/p>\n
Temat wybor\u00f3w znikn\u0105\u0142 z pola informacyjnego na kilka miesi\u0119cy. Pojawi\u0142 si\u0119 ponownie w lutym 2024 roku. Jednym z katalizator\u00f3w jego pojawienia si\u0119 by\u0142o odwo\u0142anie ze stanowiska Naczelnego Dow\u00f3dcy Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy Wa\u0142erija Za\u0142u\u017cnego. Faktem jest, \u017ce w tym czasie Za\u0142u\u017cnyj, chc\u0105c nie chc\u0105c, zyska\u0142 niewiarygodnie wysoki wska\u017anik zaufania. W zwi\u0105zku z tym Ze\u0142enski zacz\u0105\u0142 szybko traci\u0107 popularno\u015b\u0107.<\/p>\n
Na pocz\u0105tku marca 2024 roku ukrai\u0144ska firma socjologiczna SOCIS<\/a><\/em> opublikowa\u0142 sonda\u017c na temat tego, kto zosta\u0142by wybrany na prezydenta Ukrai\u0144c\u00f3w, gdyby g\u0142osowanie si\u0119 odby\u0142o. A niekwestionowanym faworytem by\u0142 by\u0142y g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy Za\u0142u\u017cnyj, na kt\u00f3rego g\u0142osy gotowych by\u0142o odda\u0107 41,4% (spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy zdecydowali i p\u00f3jd\u0105 do urn). Ze\u0142enski przegra\u0142 z nim sromotnie, jego poparcie wynios\u0142o zaledwie 23,7%. Na kolejnych miejscach znale\u017ali si\u0119 by\u0142y prezydent Petro Poroszenko (6,4%) i by\u0142y przewodnicz\u0105cy Rady Najwy\u017cszej Dmytro Razumkow (5,6%). W drugiej turze stosunek g\u0142os\u00f3w na Za\u0142u\u017cnego by\u0142 jeszcze bardziej przekonuj\u0105cy \u2013 gotowych by\u0142o odda\u0107 na niego 67,5% g\u0142osuj\u0105cych. Pod rz\u0105dami Ze\u0142enskiego zrobi\u0142o to tylko 32,5 proc. Tak wi\u0119c z\u0142ote czasy obecnego prezydenta Ukrainy, kiedy popiera\u0142o go trzy czwarte spo\u0142ecze\u0144stwa, beznadziejnie odesz\u0142y w zapomnienie.<\/p>\n Sytuacj\u0119 natychmiast wykorzystali w\u00f3wczas politycy opozycji, kt\u00f3rzy wykorzystuj\u0105c upadek Za\u0142u\u017cnego, na kt\u00f3ry zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa ukrai\u0144skiego zareagowa\u0142a skrajnie negatywnie, zacz\u0119li m\u00f3wi\u0107 o utracie legitymizacji urz\u0119duj\u0105cego prezydenta, kt\u00f3ry nie chce przeprowadzenia zaplanowanych wybor\u00f3w prezydenckich.<\/p>\n W odpowiedzi na te zarzuty Kancelaria Prezydenta przygotowa\u0142a wniosek do S\u0105du Konstytucyjnego w sprawie legalno\u015bci kadencji Wo\u0142odymyra Ze\u0142enskiego na stanowisku prezydenta Ukrainy w zwi\u0105zku z up\u0142ywem jego kadencji wiosn\u0105 br.<\/p>\n Wszak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 5 artyku\u0142u 103 Konstytucji Ukrainy brzmi: „Regularne wybory Prezydenta Ukrainy odbywaj\u0105 si\u0119 w ostatni\u0105 niedziel\u0119 marca pi\u0105tego roku urz\u0119dowania Prezydenta Ukrainy”. Oznacza to, \u017ce jak ju\u017c wspomniano, kolejne wybory prezydenckie w Ukrainie powinny odby\u0107 si\u0119 31 marca 2024 roku.<\/p>\n Istnieje jednak r\u00f3wnie\u017c druga epokowa data dla Ze\u0142enskiego \u2013 20 maja 2024 roku. To w\u0142a\u015bnie tego dnia up\u0142ywa pi\u0119cioletni okres od momentu zaprzysi\u0119\u017cenia Ze\u0142enskiego okre\u015blony w ustawie zasadniczej. Cz\u0119\u015b\u0107 1 artyku\u0142u 103 Konstytucji stanowi: „Prezydent Ukrainy jest wybierany przez obywateli Ukrainy w powszechnych, r\u00f3wnych i bezpo\u015brednich wyborach tajnych na okres pi\u0119ciu lat”.<\/p>\n Ale z drugiej strony w Ukrainie obowi\u0105zuje stan wojenny. A art. 19 ustawy o stanie wojennym wyra\u017anie zakazuje g\u0142osowania. Ponadto zakaz dotyczy wszystkich rodzaj\u00f3w wybor\u00f3w: Prezydenta Ukrainy, Rady Najwy\u017cszej Ukrainy oraz organ\u00f3w samorz\u0105du terytorialnego.<\/p>\n W skardze do S\u0105du Konstytucyjnego jej autorzy starali si\u0119 dowiedzie\u0107: po pierwsze, czy konstytucja zezwala na wybory prezydenckie w stanie wojennym, a po drugie, czy urz\u0119duj\u0105cy prezydent straci legitymacj\u0119 po 20 maja, skoro wybory nigdy si\u0119 nie odby\u0142y.<\/p>\n Kancelaria Prezydenta ostatecznie zdecydowa\u0142a si\u0119 jednak zahamowa\u0107 spraw\u0119 i nie zwraca\u0107 si\u0119 do s\u0119dzi\u00f3w konstytucyjnych. Ludowy deputowany Ukrainy z ramienia „S\u0142ugi Narodu”, by\u0142y przedstawiciel prezydenta Ukrainy w S\u0105dzie Konstytucyjnym Fedir Wenis\u0142awski wyja\u015bni\u0142 to stanowisko, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na art. 108 Konstytucji Ukrainy. Cytuj\u0105c ten artyku\u0142:<\/p>\n „Prezydent Ukrainy wykonuje swoje uprawnienia do czasu obj\u0119cia urz\u0119du przez nowo wybranego Prezydenta Ukrainy. Uprawnienia Prezydenta Ukrainy wygasaj\u0105 przedwcze\u015bnie w przypadku:<\/p>\n 1) rezygnacji;<\/p>\n 2) niemo\u017cno\u015bci korzystania z przys\u0142uguj\u0105cych mu uprawnie\u0144 z przyczyn zdrowotnych;<\/p>\n 3) usuni\u0119cie z urz\u0119du w drodze impeachmentu;<\/p>\n 4) \u015bmier\u0107”.<\/p>\n Skoro wi\u0119c urz\u0119duj\u0105ca g\u0142owa pa\u0144stwa 1) nie zosta\u0142a zdymisjonowana, 2) nie jest powa\u017cnie chora, 3) nie zosta\u0142a postawiona w stan oskar\u017cenia, 4) \u017cyje, a jego nast\u0119pca nie zosta\u0142 wybrany, nic nie stoi na przeszkodzie, aby nadal wype\u0142nia\u0142 swoje obowi\u0105zki.<\/p>\n „Prezydent nadal sprawuje swoje uprawnienia do czasu obj\u0119cia urz\u0119du przez nowo wybranego prezydenta Ukrainy. To zdecydowanie obowi\u0105zuj\u0105ca norma, kt\u00f3r\u0105 prezydent musi spe\u0142ni\u0107” \u2013 powiedzia\u0142 Fedir Wenis\u0142awski na antenie programu Swoboda Live.<\/p>\n Nast\u0119pnie sam prezydent Ze\u0142enski w wywiadzie dla w\u0142oskiej telewizji wyja\u015bni\u0142 swoje stanowisko w sprawie niestosowno\u015bci i niemo\u017cno\u015bci przeprowadzenia wybor\u00f3w Rai 1<\/a>.<\/em> „Aby przeprowadzi\u0107 wybory w czasie wojny w Ukrainie, konieczna jest zmiana odpowiednich przepis\u00f3w. W czasie wojny nie da si\u0119 prowadzi\u0107i wybory” \u2013 powiedzia\u0142 prezydent. Nast\u0119pnie wymieni\u0142 inne powody. W szczeg\u00f3lno\u015bci niemo\u017cno\u015b\u0107 zapewnienia g\u0142osowania wojskowym, kt\u00f3rzy s\u0105 obecnie na froncie, a tak\u017ce brak infrastruktury, kt\u00f3ra pozwoli\u0142aby g\u0142osowa\u0107 siedmiu milionom Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy obecnie przebywaj\u0105 na wygnaniu za granic\u0105.<\/p>\n Wcze\u015bniej w wywiadzie, kt\u00f3rego Ze\u0142enski udzieli\u0142 stacji telewizyjnej 1+1, pad\u0142y jeszcze dwa argumenty przeciwko przeprowadzeniu wybor\u00f3w w tym roku: brak pieni\u0119dzy (potrzeba co najmniej pi\u0119ciu miliard\u00f3w dolar\u00f3w) oraz ryzyko, \u017ce wybory podziel\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo w czasie wojny.<\/p>\n Fakt, \u017ce w spo\u0142ecze\u0144stwie ukrai\u0144skim faktycznie wytworzy\u0142 si\u0119 wyra\u017any konsensus co do perspektyw przeprowadzenia wybor\u00f3w, jest na r\u0119k\u0119 Ze\u0142enskiemu. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w sprzeciwia si\u0119 przeprowadzeniu wybor\u00f3w w warunkach dzia\u0142a\u0144 wojennych w kraju. Wed\u0142ug sonda\u017cu Kijowskiego Mi\u0119dzynarodowego Instytutu Socjologii (KIIS) przeprowadzonego w grudniu 2023 r. 84% respondent\u00f3w opowiedzia\u0142o si\u0119 za prze\u0142o\u017ceniem g\u0142osowania.<\/p>\n