Twierdzenie, \u017ce historia si\u0119 powtarza, jest wzgl\u0119dne. Nie pod\u0105\u017camy \u015bcie\u017ckami ludzi z poprzednich epok ani nie zajmujemy si\u0119 pr\u00f3bami, kt\u00f3re ich spotka\u0142y. Bezpodstawne jest te\u017c pi\u0119tnowanie postaci ubieg\u0142ego stulecia \u2013 bo nie zachowa\u0142y w\u0142asnego pa\u0144stwa, ani postaci z odleg\u0142ego XVII wieku, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce po raz pierwszy zaanga\u017cowa\u0142y si\u0119 w pojawienie si\u0119 czynnika moskiewskiego na naszym terytorium. Wi\u0119\u017a z przesz\u0142o\u015bci\u0105 jest stale zachowywana \u2013 gdzie\u015b ona determinuje nas i nasze \u017cycie, czasem to my je okre\u015blamy (nasze wyobra\u017cenia o niej). Paralele mi\u0119dzy przesz\u0142o\u015bci\u0105 a tera\u017aniejszo\u015bci\u0105, zasadniczo lub naci\u0105gane, s\u0105 stale s\u0142yszalne w przestrzeni publicznej. Nie jest to jednak \u0142atwa i powa\u017cna sprawa. Czasem to inspiruje i utwierdza w przekonaniach, cz\u0119\u015bciej tylko dezorientuje i nie mo\u017cna si\u0119 tego pozby\u0107.<\/p>\n
Najtrudniej jest z motywami, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0119sto u\u017cywane. Na przyk\u0142ad stycze\u0144 jest miesi\u0105cem zwi\u0105zanym z Soborem Perejas\u0142awskim (1654). Kozacy i obw\u00f3d chmielnicki cz\u0119sto stawali si\u0119 g\u0142\u00f3wnymi motywami r\u00f3\u017cnych, a nawet odmiennych narracji. Dlatego ich interpretacje s\u0105 r\u00f3\u017cne. Hetman Bohdan Chmielnicki by\u0142 uwa\u017cany niemal za g\u0142\u00f3wn\u0105 posta\u0107 w procesie budowy pa\u0144stwa w Ukrainie w pierwszych latach niepodleg\u0142o\u015bci. Zamiast tego s\u0142yszymy ostro\u017cn\u0105, a nawet negatywn\u0105 ocen\u0119 jego spu\u015bcizny. Rosyjska agresja w Ukrain\u0119 szczeg\u00f3lnie zaostrzy\u0142a ten problem. Rada Perejas\u0142awska, nawet w latach niepodleg\u0142o\u015bci Ukrainy, mia\u0142a te\u017c inn\u0105 „pras\u0119”. Jako echo sowieckiego mitu „zjednoczenia”, na pocz\u0105tku niepodleg\u0142o\u015bci by\u0142 interpretowany pozytywnie. Dzi\u015b, co logiczne, to wydarzenie, jego znaczenie i konsekwencje s\u0105 oceniane bardziej krytycznie.<\/p>\n
Nie jeste\u015bmy zadowoleni<\/p>\n
8 stycznia 1654 r. hetman Bohdan Chmielnicki i oficerowie kozaccy z\u0142o\u017cyli w Perejas\u0142awiu przysi\u0119g\u0119 na wierno\u015b\u0107 carowi moskiewskiemu Aleksiejowi Michaj\u0142owiczowi. Oczywi\u015bcie „zjednoczenie” Ukrainy i Rosji, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej by\u0142o promowane przez imperialnych i sowieckich ideolog\u00f3w, nie wchodzi\u0142o w rachub\u0119. Ani Ukraina, ani Rosja we wsp\u00f3\u0142czesnym tego s\u0142owa znaczeniu jeszcze nie istnia\u0142y! Hetman i oficerowie reprezentowali wojska zaporoskie, a car, kt\u00f3ry odm\u00f3wi\u0142 negocjacji, a tym bardziej z\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi, sta\u0142 na czele pa\u0144stwa moskiewskiego. Nikt jeszcze nie s\u0142ysza\u0142 o narodach ukrai\u0144skich czy rosyjskich.<\/p>\n
Bajki o wsp\u00f3lnocie historii, kultury i j\u0119zyka te\u017c s\u0105 niestosowne. W trakcie negocjacji strony korzystaj\u0105 z us\u0142ug t\u0142umaczy. P\u00f3\u017aniejsze wydarzenia pokaza\u0142y, \u017ce mi\u0119dzy autorami umowy istnieje og\u00f3lna przepa\u015b\u0107. R\u00f3\u017cnie interpretowali nawet sam\u0105 umow\u0119, co wskazuje na znaczne r\u00f3\u017cnice w kulturze politycznej, \u015bwiatopogl\u0105dzie i warto\u015bciach. Wszystko jest naturalne. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 postaci ze strony „ukrai\u0144skiej” dorasta\u0142a i wychowywa\u0142a si\u0119 w realiach Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, by\u0142a podw\u0142adnymi kr\u00f3la, studiowa\u0142a w krajach, kt\u00f3re dzi\u015b nazywamy „Zachodem”. Postacie ze strony „rosyjskiej” w tym czasie pali\u0142y ksi\u0105\u017cki, uwa\u017ca\u0142y drukarzy za mag\u00f3w i wyros\u0142y z korzeni Hordy. Przed Perejas\u0142awiem partie mia\u0142y ze sob\u0105 niewiele wsp\u00f3lnego. Rada Perejas\u0142awska r\u00f3wnie\u017c nie sta\u0142a si\u0119 czynnikiem jednocz\u0105cym, cho\u0107 uruchomi\u0142a mechanizm zbli\u017cenia, a raczej wch\u0142oni\u0119cia.<\/p>\n
Nie oby\u0142o si\u0119 bez kalambur\u00f3w (Perejas\u0142aw „\u0107wiartka”?). W szczeg\u00f3lno\u015bci jest to przem\u00f3wienie Bohdana Chmielnickiego do oficer\u00f3w kozackich, zapisane w dokumentach moskiewskich. Na naradzie hetman mia\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do „ludu” (oczywi\u015bcie jego „lud” nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 zbytnio od „ludu” Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w i sk\u0142ada\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z oficer\u00f3w i elit kozackich) i zaproponowa\u0142 wyb\u00f3r patrona. Wyb\u00f3r mi\u0119dzy „carem tureckim”, „chanem krymskim”, „kr\u00f3lem polskim” i „prawos\u0142awnym w\u0142adc\u0105” [\u2026] Car i wielki ksi\u0105\u017c\u0119 [\u2026] autokrata ca\u0142ej Rosji” przypomina nieco legend\u0119 o wyborze wiary przez ksi\u0119cia W\u0142odzimierza. To jest gra w demokracj\u0119, kiedy wszystko jest ju\u017c wiadome, a decyzje zapad\u0142y. Przeciwnicy unii, duchowie\u0144stwo, w tym w szczeg\u00f3lno\u015bci metropolita Sylwester (Kos\u00f3w), „dobrowolnie wstrzymali si\u0119” od g\u0142osu.<\/p>\n
W\u0105tek z wyborem patrona przypomina nieco pewne praktyki wsp\u00f3\u0142czesnej polityki. W tym czasie rzekomo manipulowali mo\u017cliwo\u015bci\u0105 wyboru seniora. Teraz ludzie, kt\u00f3rych stanowisko i inicjatywa nie s\u0105 traktowane powa\u017cnie przez w\u0142adze, s\u0105 manipulowani, uciekaj\u0105c si\u0119 do infantylnych propozycji referend\u00f3w.<\/p>\n
Wakaty w moskiewskiej polityce<\/p>\n
Protekcja cara da\u0142a Bohdanowi Chmielnickiemu mo\u017cliwo\u015b\u0107 stani\u0119cia po raz drugi z wojskiem pod murami Lwowa. Reszta wojsk moskiewskich w tym czasie szuka\u0142a „braci” na terenach nowo\u017cytnych Bia\u0142orusi i Litwy. Jak zwykle byli tak zuchwali, \u017ce zajrzeli nawet do Wilna, stolicy Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Wydarzenia te powinny przypomina\u0107 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 Polsk\u0119. Ukraina zale\u017cna od Rosji lub wch\u0142oni\u0119ta przez Rosj\u0119 nie jest dla nich korzystna.<\/p>\n
Wracaj\u0105c do Bohdana Chmielnickiego, mimo wsparcia wojsk moskiewskich, jego wyst\u0119p nie by\u0142 zwyci\u0119ski. Wczorajsi sojusznicy szybko rozeszli si\u0119 w swoich pogl\u0105dach i priorytetach. Zdali sobie spraw\u0119, \u017ce m\u00f3wi\u0105 r\u00f3\u017cnymi „j\u0119zykami” i maj\u0105 inn\u0105 wizj\u0119 \u015bwiata. Dla Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w wyga\u015bni\u0119cie Chmielnickiego r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142o zwyci\u0119stwem, lecz przerodzi\u0142o si\u0119 w jeszcze wi\u0119ksze problemy. W polskiej historiografii oznacza to metaforyczny termin „pow\u00f3d\u017a”. Nie tylko wojska kozackie i moskiewskie naciera\u0142y na Rzeczpospolit\u0105 Obojga Narod\u00f3w w po\u0142owie XVII wieku. „Sprzyjaj\u0105c\u0105” sytuacj\u0119 wykorzystali Szwedzi, kt\u00f3rzy zaj\u0119li Warszaw\u0119 i Krak\u00f3w.<\/p>\n
Mniej wi\u0119cej w tym czasie car Aleksiej Michaj\u0142owicz zapomnia\u0142 o sprzymierze\u0144cach. Nag\u0142y zwrot w kierunku Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w i odrzucenie dotychczasowej polityki nie by\u0142y skoordynowane z przyw\u00f3dcami kozackimi. Chmielnicki odgrywa\u0142 rol\u0119 „pietruszki” i „iwaszki” \u2013 pionk\u00f3w cara, kt\u00f3rych nawet nie s\u0142uchano przy podejmowaniu wa\u017cnych decyzji. Hetman upewni\u0142 si\u0119, \u017ce skr\u0119ci\u0142 w z\u0142\u0105 stron\u0119.<\/p>\n
Swing Wizje przesz\u0142o\u015bci i co\u015b u\u017cytecznego<\/p>\n
Wojna prowadzona przez Bohdana Chmielnickiego i jego zamiary pa\u0144stwowotw\u00f3rcze sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 ukrai\u0144skiej idei narodowej. Za spraw\u0105 Rady Perejas\u0142awskiej i mitycznego „zjednoczenia” wydarzenia te sta\u0142y si\u0119 akceptowalne r\u00f3wnie\u017c dla sowieckich ideolog\u00f3w. Zw\u0142aszcza po 1954 r., kiedy z okazji rocznicy „zjednoczenia” Krym zosta\u0142 przekazany Ukrai\u0144skiej SRR. Obw\u00f3d chmielnicki i Rada Perejas\u0142awska sta\u0142y si\u0119 kluczowym czynnikiem sowieckiej propagandy. Co wi\u0119cej, w interpretacji agitator\u00f3w by\u0142y one r\u00f3wnie\u017c skierowane przeciwko „panom” \u2013 nikt nie patrzy\u0142, jacy ludzie s\u0105 w otoczeniu Chmielnickiego (pozdrawiam Wyhowskiego, Niemyrycza). Teraz podej\u015bcie do zrozumienia tej epoki, wydarze\u0144 i osobowo\u015bci jest bardziej krytyczne. Chocia\u017c istnieje wiele w\u0142asnych mit\u00f3w, szczery ukrai\u0144ski Chmielnicki nie ust\u0119puje Chmielnickiemu, kt\u00f3ry walczy\u0142 o r\u00f3wno\u015b\u0107, sprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 i historyczn\u0105 i chcia\u0142 wyrwa\u0107 Ukrain\u0119 spod jarzma pa\u0144skiego, aby „zjednoczy\u0107 si\u0119” z moskiewskimi baskakami, przepraszam, carami.<\/p>\n
Dobiega ko\u0144ca kolejna rocznica Soboru Perejas\u0142awskiego. Ukrai\u0144cy woleliby wymaza\u0107 to wydarzenie ze swojej historii, ale nie jest to mo\u017cliwe. „Wsp\u00f3lnota” i „blisko\u015b\u0107” Ukrainy i Rosji doprowadzi\u0142a do wojny wywo\u0142anej przez drapie\u017cny imperializm tej ostatniej. Bohdan Chmielnicki jest obwiniany i oskar\u017cany o zbli\u017cenie z Moskw\u0105. Jednocze\u015bnie, podobnie jak sto lat temu, jego imieniem nazwano ukrai\u0144skie formacje wojskowe. Czy jest sens kr\u0119ci\u0107 si\u0119 w k\u00f3\u0142ko i obwinia\u0107 kogo\u015b, kto nie potrafi si\u0119 broni\u0107? Chmielnicki \u017cy\u0142 i dzia\u0142a\u0142 w innym czasie, wychodz\u0105c od rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3r\u0105 widzia\u0142 przed sob\u0105. By\u0142 strategiem, ale nie prorokiem. Dlatego nie m\u00f3g\u0142 przewidzie\u0107 przysz\u0142o\u015bci. A tak na powa\u017cnie, to nie ma bezpo\u015bredniego zwi\u0105zku mi\u0119dzy Rad\u0105 Perejas\u0142awsk\u0105 a za\u015bmiecon\u0105 g\u0142ow\u0105 Putina. Wida\u0107, ale takie stwierdzenie jest wzgl\u0119dne i nieweryfikowalne.<\/p>\n
Je\u015bli historia mo\u017ce czegokolwiek nauczy\u0107, to nie wystarczy pi\u0119tnowa\u0107 postaci z przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3re nie spe\u0142ni\u0142y oczekiwa\u0144. To tylko odwrotna strona rozmowy o tym, kt\u00f3ra z postaci z przesz\u0142o\u015bci ma bardziej patriotyczne wzory na hafcie. Je\u015bli spu\u015bcizna jakiej\u015b postaci, w czyjej\u015b opinii, zas\u0142uguje na negatywn\u0105 ocen\u0119, warto o tym powiedzie\u0107. Jednak branding nie ma znaczenia. Wi\u0119cej korzy\u015bci z merytorycznych wniosk\u00f3w wyci\u0105gni\u0119tych z ludzkiego do\u015bwiadczenia. W przypadku Bohdana Chmielnickiego jest to u\u015bwiadomienie sobie, \u017ce wyb\u00f3r sojusznika jest wa\u017cn\u0105 decyzj\u0105, kt\u00f3r\u0105 trzeba udokumentowa\u0107. Nie poprzez w\u0105tpliwe umowy czy gwarancje oparte na niejasnych sformu\u0142owaniach (zdarza\u0142o si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c w naszej historii). W ko\u0144cu, w trudnych realiach, Chmielnickiemu uda\u0142o si\u0119 zbudowa\u0107 w miar\u0119 skuteczne pa\u0144stwo. Armia, dyplomacja, polityka wewn\u0119trzna… Przedstawicielom ruchu ukrai\u0144skiego brakowa\u0142o takiej samoorganizacji na pocz\u0105tku XX wieku. Obecnie w ka\u017cdym z tych obszar\u00f3w istniej\u0105 luki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Twierdzenie, \u017ce historia si\u0119 powtarza, jest wzgl\u0119dne. Nie pod\u0105\u017camy \u015bcie\u017ckami ludzi z poprzednich epok ani nie zajmujemy si\u0119 pr\u00f3bami, kt\u00f3re ich spotka\u0142y. Bezpodstawne jest te\u017c pi\u0119tnowanie postaci ubieg\u0142ego stulecia \u2013 bo nie zachowa\u0142y w\u0142asnego pa\u0144stwa, ani postaci z odleg\u0142ego XVII wieku, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce po raz pierwszy zaanga\u017cowa\u0142y si\u0119 w pojawienie si\u0119 czynnika moskiewskiego na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22310,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[2724,1645,106,11,9],"class_list":["post-22309","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wojna","tag-bohdan-chmielnicki","tag-glowne-wiadomosci","tag-historia-ukrainy","tag-rosja","tag-wojna-rosyjsko-ukrainska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22309","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22309"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22309\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22309"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22309"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22309"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}