Pierwsi weterani pe\u0142noskalowej wojny rosyjsko-ukrai\u0144skiej wracaj\u0105 do domu. Do krewnych, do miast i wsi, do biur i do produkcji. My\u015blimy o tym i zaczynamy m\u00f3wi\u0107 nie tylko o ich rehabilitacji fizycznej i psychicznej, o naszym wsp\u00f3lnym po\u017cyciu, ale tak\u017ce o naszej wsp\u00f3\u0142pracy \u2013 w ma\u0142ych i du\u017cych firmach. Wojna nadal ma na to wp\u0142yw.<\/p>\n
Rozmawia\u0142 z nami z weteranami i wojskowymi o r\u00f3\u017cnych do\u015bwiadczeniach, historiach i charakterach, opowiada\u0142 o problemach, jakie pojawiaj\u0105 si\u0119 po powrocie z frontu i jak my, spo\u0142ecze\u0144stwo, mo\u017cemy sobie z nimi poradzi\u0107.<\/p>\n
„Wojsko to nie sanatorium”<\/strong><\/span><\/p>\n „Po wojnie wydaje si\u0119, \u017ce nie mo\u017cna ju\u017c nic zrobi\u0107. Tylko po to, by walczy\u0107. A potem masz wra\u017cenie, \u017ce te\u017c nie mo\u017cesz tego zrobi\u0107” \u2013 m\u00f3wi Ivan Dursky, specjalista IT w SoftServe. Iwan sp\u0119dzi\u0142 na froncie sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy, z czego cztery miesi\u0105ce na „zero”. By\u0142 starszym strzelcem, a nast\u0119pnie strzelcem maszynowym. Po urazie oka zosta\u0142 zwolniony z Si\u0142 Zbrojnych z powod\u00f3w zdrowotnych i wr\u00f3ci\u0142 do domu.<\/p>\n Opr\u00f3cz tego, \u017ce na froncie tracone s\u0105 umiej\u0119tno\u015bci z wcze\u015bniejszej pracy cywilnej, s\u0142u\u017cba w si\u0142ach zbrojnych odbiera r\u00f3wnie\u017c zdrowie, co wp\u0142ywa na wydajno\u015b\u0107, m\u00f3wi Iwan Durski.<\/p>\n „Cz\u0142owiek potrzebuje przynajmniej dentysty i lekarza rodzinnego. Trzeba robi\u0107 testy i sprawdza\u0107 stan zdrowia, bo na wojnie si\u0119 go nie dodaje. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce to po prostu relaks. Pozw\u00f3l pracodawcy da\u0107 Ci p\u0142atny urlop \u2013 tydzie\u0144 lub dwa. Tak, aby cz\u0142owiek po prostu spa\u0142 i przebywa\u0142 ze swoj\u0105 rodzin\u0105” \u2013 powiedzia\u0142.<\/p>\n Czasami problemy zdrowotne s\u0105 znacznie bardziej z\u0142o\u017cone i nie tylko weteran jest za nie odpowiedzialny. Artem (imi\u0119 zmienione ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa) jest \u017co\u0142nierzem jednej z brygad desantowo-szturmowych, ochotnikiem od 2014 roku, a w cywilu psychologiem. M\u00f3wi, \u017ce problemy zdrowotne w wojsku wynikaj\u0105 nie tylko ze specyfiki pracy, ale tak\u017ce ze wzgl\u0119du na spos\u00f3b dzia\u0142ania systemu.<\/p>\n Po pierwsze, do Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy mobilizowanych jest zbyt wiele os\u00f3b, kt\u00f3re ze wzgl\u0119d\u00f3w zdrowotnych nie s\u0105 w stanie wykonywa\u0107 tam niezb\u0119dnej pracy \u2013 mog\u0105 to by\u0107 problemy ze wzrokiem, z kr\u0119gos\u0142upem, mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 alkoholizm. To nie tylko nie pomaga, ale mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c zagrozi\u0107 \u017cyciu innych.<\/p>\n „Medycy wojskowi powinni udziela\u0107 pomocy zdrowym \u017co\u0142nierzom, a nie zajmowa\u0107 si\u0119 pacjentami zwerbowanymi przez TCC. Problem jest z CCC. Wojsko to nie sanatorium. Powinien tam by\u0107 zdrowy facet, a nie jednor\u0119ki i \u015blepy \u2013 m\u00f3wi Artem.<\/p>\n Jeszcze wi\u0119ksze problemy zaczynaj\u0105 si\u0119, gdy \u017co\u0142nierz zostaje ranny i wymaga rehabilitacji \u2013 m\u00f3wi Artem, kt\u00f3ry od ponad roku stara si\u0119 o za\u015bwiadczenie o okoliczno\u015bciach urazu \u2013 ma okaleczone obie nogi.<\/p>\n „Je\u015bli dow\u00f3dca z\u0142o\u017cy\u0142 meldunek, \u017ce zosta\u0142e\u015b ranny, mo\u017cesz by\u0107 leczony. Je\u015bli go nie z\u0142o\u017cy\u0142e\u015b \u2013 a wielu pr\u00f3buje to zrobi\u0107 \u2013 poddaj si\u0119 leczeniu na w\u0142asny koszt. Uraz otrzymany na froncie musi zosta\u0107 udowodniony \u2013 ka\u017cde ogniwo zaanga\u017cowane w proces pr\u00f3buje wyci\u0105\u0107 Twoje dokumenty. Takich przypadk\u00f3w jest wiele” \u2013 m\u00f3wi Artem.<\/p>\n Je\u015bli chodzi o rehabilitacj\u0119 wojska, to jego zdaniem najwi\u0119kszym problemem jest brak odpowiedniego ustawodawstwa i planu odbudowy krok po kroku. Obecnie wojskowi otrzymuj\u0105 30-dniowy urlop rehabilitacyjny, powinni by\u0107 wysy\u0142ani do szpitali przez naczelnych oficer\u00f3w medycznych, z kt\u00f3rych niekt\u00f3rzy znowu, z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w, tego nie robi\u0105 \u2013 m\u00f3wi Artem. Co wi\u0119cej, zdarzaj\u0105 si\u0119 przypadki, gdy w dokumentach \u017co\u0142nierza nie ma st\u0142uczonych kontuzji otrzymanych na froncie, cz\u0119sto nierzadkich, utraty palc\u00f3w u r\u0105k lub n\u00f3g itp.<\/p>\n „Je\u015bli kto\u015b jest hospitalizowany, pa\u0144stwo za to p\u0142aci. Je\u015bli nie, r\u00f3b, co chcesz. Od 2018 r. do lutego 2022 r. by\u0142em zaanga\u017cowany w rehabilitacj\u0119 moich towarzyszy, dop\u00f3ki nie wst\u0105pi\u0142em ponownie do si\u0142 zbrojnych. A mam setki przyk\u0142ad\u00f3w na to, jak aparat wojskowy rezygnuje ze wszystkiego i tylko dzi\u0119ki swoim towarzyszom wolontariuszom udaje si\u0119 dos\u0142ownie wepchn\u0105\u0107 cz\u0142owieka na resocjalizacj\u0119. Jednostki wojskowe nie zajmuj\u0105 si\u0119 swoimi pracownikami, wszystko opiera si\u0119 na braterstwie \u2013 m\u00f3wi Artem.<\/p>\n Innym problemem jest to, \u017ce \u017co\u0142nierze z obra\u017ceniami lub w trudnym stanie psychicznym s\u0105 cz\u0119sto kierowani do koszar w jednostkach, w kt\u00f3rych przebywaj\u0105 ze zmobilizowanymi, a nie do szpitali. Jest to demotywuj\u0105ce i \u017ale wp\u0142ywa na morale.<\/p>\n Brak jasnego schematu rehabilitacji prowadzi do tego, \u017ce porzuceni \u017co\u0142nierze w og\u00f3le nie maj\u0105 okresu rekonwalescencji. Zw\u0142aszcza, je\u015bli m\u00f3wimy o osobie z odleg\u0142ej wioski, gdzie nie ma profesjonalnej opieki medycznej, a za to jest gospodyni domowa.<\/p>\n „M\u0119\u017cczyzna jest zwyk\u0142ym spadochroniarzem od 2014 roku, kalek\u0105, nie przeszed\u0142 rehabilitacji, dosta\u0142 trzy miesi\u0105ce urlopu. Odzyskaj, jak chcesz. Co robi ta osoba? Zgadza si\u0119, jedzie na wie\u015b, bo chce by\u0107 z dzie\u0107mi, bo ma gospodyni\u0119 domow\u0105, bo potrzebuje pieni\u0119dzy \u2013 cz\u0142owiek my\u015bli o tym, jak rozwi\u0105zywa\u0107 problemy, a nie o rehabilitacji. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, nie ma prawa, nie ma planu. Jak doj\u015b\u0107 do siebie po wstrz\u0105\u015bnieniu m\u00f3zgu, jak powinna wygl\u0105da\u0107 rehabilitacja po niewoli \u2013 tego nigdzie nie jest napisane” \u2013 czytamy w o\u015bwiadczeniu.Artem wyja\u015bnia.<\/p>\n Smutna pomoc psychologiczna<\/strong><\/span><\/p>\n \u017bo\u0142nierze z frontu, kt\u00f3rzy potrzebuj\u0105 rehabilitacji psychologicznej, cz\u0119sto wracaj\u0105 do jednostek, w kt\u00f3rych nie ma ani psycholog\u00f3w, ani psychiatr\u00f3w, kt\u00f3rzy powinni udzieli\u0107 im pomocy i wys\u0142a\u0107 ich na rehabilitacj\u0119.<\/p>\n „50% weteran\u00f3w w szpitalu ma my\u015bli samob\u00f3jcze. A niekt\u00f3rzy pr\u00f3bowali pope\u0142ni\u0107 samob\u00f3jstwo wi\u0119cej ni\u017c raz. Potrzebuj\u0105 pomocy, ale brakuje specjalist\u00f3w i specjalistycznych lek\u00f3w. Psycholog nie musi kupowa\u0107 pacjentowi tabletek nasennych za w\u0142asne pieni\u0105dze, ale to si\u0119 zdarza \u2013 m\u00f3wi Artem.<\/p>\n Na ty\u0142ach r\u00f3wnie\u017c brakuje specjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy mogliby udzieli\u0107 pomocy wojsku po zwolnieniu z Si\u0142 Zbrojnych. „Faceci s\u0105 do mnie kierowani codziennie, komunikuj\u0119 si\u0119 z nimi, gdy tu jestem. Ludzie s\u0105 cz\u0119sto mocno przylutowani. A psycholog, kt\u00f3ry nie wie, czym jest wojna, nie mo\u017ce im pom\u00f3c” \u2013 m\u00f3wi Artem.<\/p>\n Vlad, architekt oprogramowania w SoftServe, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 9 miesi\u0119cy na froncie, zgadza si\u0119 z opini\u0105 Artema o psychologach z do\u015bwiadczeniem wojskowym. M\u00f3wi, \u017ce firma przeprowadzi\u0142a szereg szkole\u0144 psychologicznych dla by\u0142ego personelu wojskowego, ale sam zaproszony specjalista nie mia\u0142 do\u015bwiadczenia wojskowego. „To by\u0142o takie sobie” \u2013 m\u00f3wi Vlad. Mo\u017cna przeczyta\u0107 wiele fachowych ksi\u0105\u017cek, ale je\u015bli kto\u015b sam nie do\u015bwiadczy\u0142 tych emocji, nie b\u0119dzie w stanie zrozumie\u0107, co czuje kto\u015b, kto wr\u00f3ci\u0142 z frontu.<\/p>\n Konieczne jest przynajmniej raz wizyta u psychologa lub psychoterapeuty po powrocie z frontu \u2013 uwa\u017ca Iwan Durski. „Przynajmniej us\u0142ysze\u0107, \u017ce wszystko jest z tob\u0105 w porz\u0105dku” \u2013 m\u00f3wi. Iwan sam znalaz\u0142 psychologa, kt\u00f3ry mia\u0142 co\u015b wsp\u00f3lnego z wojn\u0105. M\u00f3wi, \u017ce \u0142atwiej by\u0142o mu przystosowa\u0107 si\u0119 do \u017cycia i pracy w cywilu.<\/p>\n „To kwestia indywidualna. S\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy wr\u00f3cili i wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce nigdzie nie id\u0105, tylko zm\u0119czeni i zdrowi. S\u0105 te\u017c ludzie, z kt\u00f3rymi trzeba pracowa\u0107, aby mogli zrozumie\u0107 siebie i okre\u015bli\u0107, czego chc\u0105 od \u017cycia” \u2013 m\u00f3wi Ivan Dursky.<\/p>\n Pewne umiej\u0119tno\u015bci psychologiczne, dodaje, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c potrzebne w \u015brodowisku, do kt\u00f3rego \u017co\u0142nierz wraca. Przynajmniej po to, by nie zadawa\u0107 pyta\u0144 prowokacyjnych.<\/p>\n „Cz\u0142owiek wraca z miejsca, w kt\u00f3rym pracowa\u0142 wy\u0142\u0105cznie na adrenalinie, gdzie m\u00f3zg i cia\u0142o zosta\u0142y naostrzone do przetrwania, aby twoi towarzysze nie zgin\u0119li z twojego powodu i aby rozkaz zosta\u0142 wykonany. W \u015brodowisku cywilnym na og\u00f3\u0142 nie ma takiej potrzeby, ale m\u00f3zg jest nadal nastawiony na przetrwanie” \u2013 wyja\u015bnia.<\/p>\n Oto lista kwestii i temat\u00f3w, kt\u00f3rych Ivan Dursky radzi nie porusza\u0107 w rozmowie z wojskiem:<\/p>\n Sp\u00f3jrz na korze\u0144<\/strong><\/span><\/p>\n Wszyscy trzej weterani s\u0105 zgodni co do tego, \u017ce wiele problem\u00f3w wojska na froncie i na ty\u0142ach mo\u017cna rozwi\u0105za\u0107 poprzez reform\u0119 systemu terytorialnych o\u015brodk\u00f3w rekrutacji i wsparcia spo\u0142ecznego oraz wojskowych komisji lekarskich. To jest kamie\u0144 w\u0119gielny. A tak\u017ce jasne zasady rotacji wojska.<\/p>\n „Trzeba go tylko zburzy\u0107 i zbudowa\u0107 nowy system. Opu\u015bcimy TCC, aby ludzie mogli otrzyma\u0107 \u015bwiadectwa kombatant\u00f3w, aby ranni lub rodziny poleg\u0142ych mogli otrzyma\u0107 zap\u0142at\u0119. Ca\u0142y. A dla mobilizacji stworzymy osobne centra rekrutacyjne, tak jak to jest na przyk\u0142ad w Stanach Zjednoczonych. Przyk\u0142adem we Lwowie jest centrum werbunkowe trzeciej brygady szturmowej” \u2013 m\u00f3wi Vlad.<\/p>\n W centrum rekrutacyjnym mo\u017cesz komunikowa\u0107 si\u0119 z wojskiem, dowiedzie\u0107 si\u0119, jakie wakaty s\u0105 dost\u0119pne, czy s\u0105 odpowiednie dla konkretnej osoby, kt\u00f3ra chce s\u0142u\u017cy\u0107, a wszystkie procesy s\u0105 przejrzyste, w przeciwie\u0144stwie do obecnej praktyki. „Nie powinno by\u0107 tak, jak jest teraz: dostajesz si\u0119 do wojska, a potem jest to kompletna przypadkowo\u015b\u0107” \u2013 uwa\u017ca Vlad.<\/p>\n Artem dodaje, \u017ce w TCC powinny pracowa\u0107 osoby, kt\u00f3re ze wzgl\u0119d\u00f3w zdrowotnych nie mog\u0105 wykonywa\u0107 misji bojowych na froncie. Zdrowi powinni by\u0107 na wojnie, a chorzy powinni by\u0107 na ty\u0142ach, wykonuj\u0105c papierkow\u0105 robot\u0119 i prace organizacyjne.<\/p>\n Reformy wymaga r\u00f3wnie\u017c system wojskowych komisji lekarskich. Wojskowe komisje lekarskie powinny dzia\u0142a\u0107 niezale\u017cnie, m\u00f3wi Vlad, by\u0107 mo\u017ce w prywatnych klinikach, gdzie mo\u017cna naprawd\u0119 dobrze zbada\u0107 cz\u0142owieka.<\/p>\n \u2013 A je\u015bli np. kto\u015b ma chore plecy lub s\u0142aby wzrok, to powinien s\u0142u\u017cy\u0107 w sztabie lub w odpowiedniej jednostce, a nie wyka\u0144cza\u0107 swoje zdrowie kamizelk\u0105 kuloodporn\u0105 o wadze 20 kg \u2013 dodaje.<\/p>\n Najwi\u0119ksz\u0105 bol\u0105czk\u0105 niemal ka\u017cdego \u017co\u0142nierza i jego rodziny jest niepewno\u015b\u0107 co do terminu s\u0142u\u017cby w wojsku.<\/p>\n „Przewodnicz\u0105cy M\u00f3wi, \u017ce b\u0119dziemy walczy\u0107 d\u0142ugo. Studnia. Potem trzeba powiedzie\u0107 ludziom, \u017ce s\u0105 w wojsku od roku, potem nast\u0119puje rotacja. Musz\u0105 by\u0107 fale mobilizacji, aby ludzie nie s\u0142u\u017cyli w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Moi towarzysze broni, kt\u00f3rzy s\u0105 ze mn\u0105 od pocz\u0105tku, s\u0142ysz\u0105, \u017ce b\u0119d\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 a\u017c do zwyci\u0119stwa. I nie wiadomo, kiedy nadejdzie \u2013 za rok czy za pi\u0119\u0107. Nie musi tak by\u0107” \u2013 m\u00f3wi Artem.<\/p>\n Demotywuje r\u00f3wnie\u017c tych, kt\u00f3rzy jeszcze nie s\u0142u\u017cyli, poniewa\u017c ludzie nie chc\u0105 wchodzi\u0107 w s\u0142u\u017cb\u0119 na czas nieokre\u015blony bez prawa wyboru miejsca s\u0142u\u017cby zgodnie ze swoimi umiej\u0119tno\u015bciami i zdolno\u015bciami.<\/p>\n „Bardzo trudno b\u0119dzie zrehabilitowa\u0107 i zaadaptowa\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cyli w wojsku przez pi\u0119\u0107 lat. Im d\u0142u\u017cej dana osoba s\u0142u\u017cy w wojsku i zrywa ze swoim zawodem, tym trudniej b\u0119dzie jej wr\u00f3ci\u0107. Dlatego konieczne jest ca\u0142kowite odinstalowanie systemu CCC i wykonanie nowego. A tak\u017ce, je\u015bli mamy walczy\u0107 przez d\u0142ugi czas, organy antykorupcyjne musz\u0105 dzia\u0142a\u0107”, podsumowuje Artem.<\/p>\n Iwan Durski wraz ze swoimi towarzyszami broni pracuje obecnie nad utworzeniem w Iwano-Frankowsku centrum dla weteran\u00f3w, personelu wojskowego, ich rodzin i rodzin poleg\u0142ych, a tak\u017ce dla wolontariuszy. W tej przestrzeni powinni by\u0107 prawnicy pomagaj\u0105cy w kwestiach prawnych i konfliktach, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 w relacjach z aparatem pa\u0144stwowym, rehabilitanci i psycholodzy, kt\u00f3rzy pomog\u0105 w powrocie do \u017cycia cywilnego. B\u0119dzie to r\u00f3wnie\u017c miejsce komunikacji i wzajemnego wsparcia.<\/p>\n \u2013 Chcia\u0142bym, \u017ceby w ka\u017cdym mie\u015bcie by\u0142o kilka takich przestrzeni. Tam nas chroni\u0105, a my musimy im pom\u00f3c po powrocie \u2013 to nasz obowi\u0105zek” \u2013 m\u00f3wi Iwan Durski.<\/p>\n Planowanie strategiczne<\/strong><\/span><\/p>\n Portal Work.ua przeprowadzi\u0142 ankiet\u0119 w\u015br\u00f3d pracodawc\u00f3w na temat tego, czy s\u0105 gotowi na powr\u00f3t wojska do pracy. Badanie koncentrowa\u0142o si\u0119 na potrzebach weteran\u00f3w i barierach w zatrudnieniu. Wyniki zosta\u0142y zaprezentowane w sierpniu na forum „Independent” magazynu Forbes.<\/p>\n Tylko jedna czwarta badanych pracodawc\u00f3w wskaza\u0142a, \u017ce od momentu mobilizacji przygotowuje program adaptacji przysz\u0142ych weteran\u00f3w do powrotu do pracy. Kolejne 34% podejmuje taki program po powrocie pracownik\u00f3w. Wynika to z braku do\u015bwiadczenia i niezb\u0119dnej wiedzy, a tak\u017ce koszt\u00f3w finansowych, kt\u00f3re nie ka\u017cdy biznes mo\u017ce ponie\u015b\u0107. Dlatego pracodawcy potrzebuj\u0105 pomocy ze strony pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa. P\u00f3ki co z program\u00f3w adaptacyjnych dla wojska korzystaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie du\u017ce firmy i firmy informatyczne.<\/p>\n Tak, SoftServe mia\u0142 wst\u0119pny plan na wypadek inwazji Rosji w Ukrain\u0119 na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 w 2021 roku.<\/p>\n „Firma powiedzia\u0142a: pomo\u017cemy tym, kt\u00f3rzy potrzebuj\u0105 relokacji, ci, kt\u00f3rzy chc\u0105 broni\u0107 kraju w szeregach Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy, b\u0119d\u0105 wyp\u0142aca\u0107 pensje w ca\u0142o\u015bci przez rok. Firma obieca\u0142a r\u00f3wnie\u017c, \u017ce utrzyma to miejsce do czasu powrotu osoby z frontu. Spe\u0142ni\u0142a swoje obietnice” \u2013 m\u00f3wi Ivan.<\/p>\n Po powrocie z frontu firma zapewni\u0142a mu p\u0142atny urlop i zgodzi\u0142a si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do projektu, w kt\u00f3rym pracowa\u0142 wcze\u015bniej. Koledzy pomagali w przywracaniu umiej\u0119tno\u015bci niezb\u0119dnych do pracy i towarzyszyli w tym procesie. Ta ludzka postawa przekona\u0142a Ivana do pozostania w firmie, a nie szukania innej pracy.<\/p>\n „Nie zawsze chodzi o pieni\u0105dze. Przede wszystkim chodzi o nastawienie. To pokaza\u0142o, \u017ce moja przysz\u0142o\u015b\u0107 jest zwi\u0105zana z t\u0105 firm\u0105” \u2013 m\u00f3wi.<\/p>\n Kolega Ivana z SoftServe, Vlad, m\u00f3wi, \u017ce w dziale, w kt\u00f3rym pracowa\u0142, zanim po powrocie poszed\u0142 na front, by\u0142o ma\u0142o pracy. Zaproponowano mu wi\u0119c przeprowadzk\u0119 do innej. Koledzy wspierali si\u0119 i pomagali. Trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej Vlad zda\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce nadal chce wr\u00f3ci\u0107 do przyci\u0105gania klient\u00f3w do firmy. Zosta\u0142 bezbole\u015bnie wypuszczony na inny dzia\u0142, gdzie jego koledzy znale\u017ali w\u0142a\u015bciwe miejsce.<\/p>\n „Je\u015bli m\u00f3wimy o powrocie programist\u00f3w, to potrzebuj\u0105 oni pomocy, aby odzyska\u0107 swoje umiej\u0119tno\u015bci. Potrzebna jest osoba, kt\u00f3ra poprowadzi programist\u0119 po wojsku z nowymi rozwi\u0105zaniami \u2013 w ko\u0144cu bran\u017ca jest dynamiczna, wszystko ci\u0105gle si\u0119 zmienia \u2013 m\u00f3wi Vlad ze swojego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n Pracodawcy, kt\u00f3rzy nie dysponuj\u0105 w\u0142asnymi zasobami na opracowanie program\u00f3w wsparcia i adaptacji weteran\u00f3w, mog\u0105 polega\u0107 na do\u015bwiadczeniu du\u017cych firm podczas pracy ze swoimi pracownikami, bior\u0105c pod uwag\u0119 specyfik\u0119 ich pracy. W ko\u0144cu pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej weterani znajd\u0105 si\u0119 w ka\u017cdej pracy.<\/p>\n Jak pa\u0144stwo pomaga weteranom w pracy<\/strong><\/span><\/p>\n W pakiecie mo\u017cliwo\u015bci dla weteran\u00f3w od pa\u0144stwa znajduj\u0105 si\u0119 trzy obszary \u2013 wsparcie finansowe na rozpocz\u0119cie lub rozw\u00f3j dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, szkolenia i zmiana zawodu oraz zapewnienie dost\u0119pno\u015bci w miejscu pracy.<\/p>\n Kombatanci mog\u0105 otrzyma\u0107 wsparcie finansowe na swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ramach pa\u0144stwowego programu „W\u0142asny Biznes” lub bior\u0105c udzia\u0142 w jednym z Programy konkursowe<\/a> Fundacja Weteran\u00f3w Ukrainy. Programy rz\u0105dowe<\/a> oferuj\u0105 wsparcie w wysoko\u015bci 250 tysi\u0119cy lub wi\u0119cej. UAH do 1 mln UAH \u2013 w zale\u017cno\u015bci od liczby utworzonych miejsc pracy (w szczeg\u00f3lno\u015bci dla innych weteran\u00f3w) i do\u015bwiadczenia w zakresie przedsi\u0119biorczo\u015bci.<\/p>\n ItdArbetsf\u00f6rmedlingen oferuje przekwalifikowanie w zakresie 11 o\u015brodk\u00f3w kszta\u0142cenia zawodowego<\/a> w 95 specjalno\u015bciach roboczych. Ponadto urz\u0119dy pracy oferuj\u0105 300 program\u00f3w edukacyjnych w zakresie zaawansowanych szkole\u0144. Pa\u0144stwo zapewnia r\u00f3wnie\u017c Kupony<\/a> o warto\u015bci 27 tysi\u0119cy UAH na szkolenia w zakresie informatyki, budownictwa, transportu, edukacji, medycyny itd. (\u0142\u0105cznie 123 zawody). Kombatanci, podobnie jak ich dzieci, maj\u0105 prawo do bezp\u0142atnej edukacji w pa\u0144stwowych szko\u0142ach wy\u017cszych oraz prawo do stypendium socjalnego w przypadku braku stypendium akademickiego.<\/p>\n\n