Ukrai\u0144cy od ponad roku \u017cyj\u0105 w wojnie na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 i borykaj\u0105 si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi trudno\u015bciami, obawami i stratami. Jedn\u0105 z najbardziej wra\u017cliwych kategorii s\u0105 dzieci, kt\u00f3re bardzo subtelnie odczuwaj\u0105 wszystko, co dzieje si\u0119 wok\u00f3\u0142 nich, ale w zale\u017cno\u015bci od wieku i okoliczno\u015bci mog\u0105 nie wiedzie\u0107, jak radzi\u0107 sobie z l\u0119kami.<\/p>\n
G\u0142osy Dzieci to jedna z organizacji udzielaj\u0105cych bezp\u0142atnej pomocy psychologicznej dzieciom i ich rodzicom, kt\u00f3rzy ucierpieli w wyniku wojny. Istniej\u0105 oddzia\u0142y organizacji w kilku du\u017cych miastach Ukrainy, w szczeg\u00f3lno\u015bci w Kijowie, Lwowie, Iwano-Frankowsku, Czerniowcach, Krzywym Rogu i Charkowie.<\/p>\n
rozmawiali\u015bmy z Polin\u0105 Startsev\u0105, psychologiem z fundacji charytatywnej Voices of the Children, o trudno\u015bciach, z jakimi najcz\u0119\u015bciej borykaj\u0105 si\u0119 dzieci, jak rodzice mog\u0105 je wesprze\u0107, a w jakich przypadkach warto skontaktowa\u0107 si\u0119 ze specjalist\u0105.<\/p>\n
***<\/strong><\/span><\/p>\n Wasza fundacja pracuje z dzie\u0107mi i rodzicami dotkni\u0119tymi wojn\u0105. Powiedz nam, prosz\u0119, z jakimi sytuacjami najcz\u0119\u015bciej spotykaj\u0105 si\u0119 dzieci?<\/strong><\/p>\n Najcz\u0119stsze pro\u015bby dla dzieci zwykle dotycz\u0105 zwi\u0119kszonej pobudliwo\u015bci, poziomu l\u0119ku i agresji. Istnieje wiele pyta\u0144 dotycz\u0105cych tego, \u017ce dzieci zacz\u0119\u0142y albo bardziej ze sob\u0105 walczy\u0107, albo k\u0142\u00f3ci\u0107 si\u0119 z rodzicami. Dotyczy to m\u0142odszych dzieci i starszych. Je\u015bli chodzi o nastolatk\u00f3w, s\u0105 bardziej sk\u0142onni do apatycznych stan\u00f3w, zamykaj\u0105 si\u0119 w tym, co si\u0119 z nimi dzieje, i bardzo dobrze jest, gdy maj\u0105 kogo\u015b, z kim mog\u0105 si\u0119 tym podzieli\u0107, kiedy znajd\u0105 swoj\u0105 grup\u0119 podobnie my\u015bl\u0105cych ludzi.<\/p>\n Dzieci niepokoj\u0105 l\u0119ki, obsesyjne my\u015bli i wspomnienia wojny. Dotyczy to zar\u00f3wno dzieci, jak i doros\u0142ych, ale dzieci cz\u0119\u015bciej fantazjuj\u0105 i upi\u0119kszaj\u0105. Niekt\u00f3re rzeczy nie s\u0105 tak przera\u017caj\u0105ce w rzeczywisto\u015bci, jak wtedy, gdy zdobi\u0105 je w wyobra\u017ani. Dzieci s\u0105 bardzo aktywne, musz\u0105 du\u017co si\u0119 rusza\u0107. Zar\u00f3wno w klasach grupowych, jak iw formacie indywidualnym cz\u0119sto obserwuje si\u0119 cielesne przejawy napi\u0119cia, kt\u00f3re si\u0119 w nich gromadzi.<\/p>\n Nastolatki obwiniaj\u0105 siebie. Ju\u017c teraz czuj\u0105 si\u0119 bardziej odpowiedzialni za swoje \u017cycie i fantazjuj\u0105, \u017ce s\u0105 odpowiedzialni r\u00f3wnie\u017c za czyje\u015b \u017cycie. Maj\u0105 zwi\u0119kszony poziom odpowiedzialno\u015bci i mog\u0105 obwinia\u0107 si\u0119 za co\u015b.<\/p>\n W jakim wieku powiniene\u015b zacz\u0105\u0107 rozmawia\u0107 z dzie\u0107mi o wojnie i jak to zrobi\u0107 dobrze?<\/strong><\/p>\n Trzeba m\u00f3wi\u0107 bezpo\u015brednio i szczerze, ale zale\u017cy od wieku dziecka, w jakich s\u0142owach. Je\u015bli dziecko jest w wieku przedszkolnym, powinny to by\u0107 proste zdania. Mo\u017cesz wyja\u015bni\u0107, czym jest wojna, na przyk\u0142adzie bajki, opowie\u015bci, kresk\u00f3wki. Konieczne jest wyja\u015bnienie na prostym przyk\u0142adzie, aby dziecko zrozumia\u0142o, co si\u0119 dzieje, aby wiedzia\u0142o, \u017ce jest to niebezpieczne i zrozumia\u0142o, jak zadba\u0107 o siebie w tym niebezpiecze\u0144stwie.<\/p>\n Najstarszemu dziecku mo\u017cna powiedzie\u0107 wi\u0119cej. Wiele dzieci ma rodzic\u00f3w w stanie wojny, wi\u0119c rozumiej\u0105, czym jest wojna.<\/p>\n Jak mo\u017cna utrzyma\u0107 dziecko, je\u015bli s\u0142u\u017cy mu kto\u015b z rodziny? Co zrobi\u0107 w sytuacji, gdy dana osoba nie kontaktuje si\u0119 przez okre\u015blony czas?<\/strong><\/p>\n Nie obiecywa\u0107 dziecku czego\u015b, czego nie wiemy na pewno. Je\u015bli nie ma zwi\u0105zku z osob\u0105, wa\u017cne jest, aby by\u0107 uczciwym i powiedzie\u0107, \u017ce w tej chwili nie mo\u017cemy skontaktowa\u0107 si\u0119 z tat\u0105, ale nadal podtrzymujemy nadziej\u0119 dzieci. Powiedzie\u0107, \u017ce tata broni kraju, podkre\u015bli\u0107 przygotowanie, bezpiecze\u0144stwo, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy wiedz\u0105, jak si\u0119 chroni\u0107, bior\u0105 do s\u0142u\u017cby, \u017ce ma w pobli\u017cu ludzi, kt\u00f3rzy go wspieraj\u0105 i robi\u0105 wszystko, co mo\u017cliwe, aby si\u0119 skontaktowa\u0107, wr\u00f3ci\u0107 do domu… Dzielimy si\u0119 odpowiedzialno\u015bci\u0105, poniewa\u017c dziecko nie ma wp\u0142ywu na to, co si\u0119 tam dzieje.<\/p>\n Czasami b\u0142\u0119dem jest, gdy krewni m\u00f3wi\u0105: „Tata poszed\u0142 ci\u0119 chroni\u0107”. W takim przypadku dzieci mog\u0105 odczuwa\u0107 du\u017c\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107, a nast\u0119pnie poczucie winy, je\u015bli co\u015b stanie si\u0119 tacie. Dziecko my\u015bli, \u017ce tata poszed\u0142 j\u0105 chroni\u0107.<\/p>\n M\u00f3wimy, \u017ce to jest wyb\u00f3r papie\u017ca, \u017ce chcia\u0142 i\u015b\u0107 i broni\u0107 kraju, \u017ce uwa\u017ca to za sw\u00f3j obowi\u0105zek, \u017ce wie, jak walczy\u0107, \u017ce wie, co robi, a obok niego s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy mog\u0105 go wspiera\u0107 i chroni\u0107.<\/p>\n Jak nauczy\u0107 dzieci rozumie\u0107 i kontrolowa\u0107 swoje emocje?<\/strong><\/p>\n Stopniowo. Je\u015bli dzieci s\u0105 ma\u0142e, mo\u017cesz wyja\u015bni\u0107 za pomoc\u0105 konkretnych przyk\u0142ad\u00f3w. Je\u015bli chodzi o w\u0142asny stan emocjonalny dzieci, naucz si\u0119 go rozr\u00f3\u017cnia\u0107. Nazywa\u0107 strach z dzieckiem, je\u015bli jest to strach, smutek \u2013 je\u015bli jest to smutek. Rodzice powinni by\u0107 gotowi do w\u0142\u0105czenia i nie ignorowa\u0107 stanu dziecka. „Widz\u0119, \u017ce co\u015b si\u0119 z tob\u0105 dzieje, porozmawiajmy o tym.”<\/p>\n Kolejny b\u0142\u0105d, kt\u00f3ry czasami pope\u0142niaj\u0105 rodzice: my\u015bl\u0105, \u017ce je\u015bli nie zauwa\u017cysz stanu dziecka lub je\u015bli nie skupisz si\u0119 na tym, \u017ce dziecko jest smutne lub boi si\u0119 czego\u015b, to minie. Je\u015bli skupi\u0105 si\u0119 na tym, ten stan zostanie wzmocniony. Jest to b\u0142\u0105d, poniewa\u017c wa\u017cne jest, aby dziecko pomog\u0142o, nazwa\u0142o to jakim\u015b s\u0142owem. Nast\u0119pnie dziecko rozprasza nadmierny niepok\u00f3j.<\/p>\n Dla dzieci gry, rysowanie, komunikacja z r\u00f3wie\u015bnikami to dobre leki, spos\u00f3b na odwr\u00f3cenie uwagi, prze\u0142\u0105cznikZwraca\u0107 na co\u015b uwag\u0119, umie\u0107 wyra\u017ca\u0107 uczucia poprzez gr\u0119 lub rysunek. Je\u015bli nie wiemy, jak rozmawia\u0107 o emocjach z dzie\u0107mi, mo\u017cemy rze\u017abi\u0107 o nich z plasteliny, rysowa\u0107, bawi\u0107 si\u0119.<\/p>\n Jak rodzice mog\u0105 zrozumie\u0107, \u017ce dziecko potrzebuje pomocy psychologa? Na co warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119?<\/strong><\/p>\n Dla mnie s\u0105 to wszelkie zmiany, kt\u00f3re zasz\u0142y w zachowaniu dziecka i kt\u00f3re nie s\u0105 uzasadnione \u017cadnymi innymi czynnikami logicznymi. Mo\u017ce to nie tylko z powodu wojny. Je\u015bli po stresuj\u0105cym wydarzeniu dziecko ma inny styl zachowania lub pojawiaj\u0105 si\u0119 pewne objawy. Teraz wiele ma\u0142ych dzieci zaczyna si\u0119 zamyka\u0107, mie\u0107 kompulsywne dzia\u0142ania lub rodzice zauwa\u017cyli, \u017ce dziecko zacz\u0119\u0142o si\u0119 czego\u015b ba\u0107, pyta\u0107 o co\u015b wi\u0119cej. S\u0105 to ju\u017c pewne markery, na kt\u00f3re mo\u017cna zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 i zapyta\u0107 o to psychologa.<\/p>\n Praca z dzieckiem zawsze polega na pracy z rodzicami. Jedyn\u0105 rzecz\u0105 jest to, \u017ce nastolatki nie zawsze musz\u0105 bezpo\u015brednio anga\u017cowa\u0107 swoich rodzic\u00f3w. Oni sami cz\u0119sto radz\u0105 sobie ca\u0142kiem dobrze, wtedy rodzice potrzebuj\u0105 tylko zgody na prac\u0119 z dzieckiem.<\/p>\n W dzisiejszych czasach nie wszyscy doro\u015bli rozumiej\u0105, \u017ce normalne jest zwr\u00f3cenie si\u0119 do psychologa. Jak wyt\u0142umaczy\u0107 dziecku, dok\u0105d idzie, aby nie by\u0142o oporu?<\/strong><\/p>\n Po pierwsze, nie prowad\u017a dziecka do psychologa z motywacj\u0105, \u017ce co\u015b jest z nim nie tak i idziesz to naprawi\u0107. Raczej powinno by\u0107 takie podej\u015bcie zespo\u0142owe. Rodzice mog\u0105 powiedzie\u0107, \u017ce zale\u017cy im na tym, aby dziecko mia\u0142o pewne obawy i wiedz\u0105, \u017ce mo\u017cna sobie z nimi poradzi\u0107. Mam ma\u0142e dzieci na terapii, kt\u00f3rym moi rodzice t\u0142umacz\u0105 to inaczej. Na przyk\u0142ad, \u017ce dziecko b\u0119dzie mia\u0142o teraz lekcj\u0119 m\u00f3wienia i mo\u017ce powiedzie\u0107 wszystko, co mu przeszkadza.<\/p>\n Ju\u017c wyja\u015bniam dziecku prywatnie, co robi\u0119, \u017ce przychodz\u0105 do tego miejsca ludzie, kt\u00f3rzy maj\u0105 pewne trudno\u015bci albo w relacjach z rodzicami, r\u00f3wie\u015bnikami, albo martwi\u0105 si\u0119 jakimi\u015b l\u0119kami i zmartwieniami. Wsp\u00f3lnie decydujemy, jak sobie z tym poradzi\u0107, aby nasze \u017cycie by\u0142o lepsze. Konieczne jest wyja\u015bnienie prostymi s\u0142owami, a nie m\u00f3wienie dziecku, \u017ce jest to problem. Musimy zachowa\u0107 pozytywne nastawienie.<\/p>\n Podczas inwazji na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 widzimy wiele przyk\u0142ad\u00f3w, kiedy dzieci do\u0142\u0105czaj\u0105 do wolontariatu, sprzedaj\u0105 lemoniad\u0119, zbieraj\u0105 fundusze dla Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy, ale s\u0105 te\u017c dzieci, kt\u00f3re s\u0105 zamkni\u0119te w sobie lub wykazuj\u0105 agresj\u0119. Co robi\u0107 w takich przypadkach?<\/strong><\/p>\n Staraj si\u0119 rozmawia\u0107 wi\u0119cej z tymi dzie\u0107mi, kt\u00f3re zamykaj\u0105, b\u0105d\u017a bardziej zainteresowany, pytaj, anga\u017cuj si\u0119 w gry z innymi dzie\u0107mi, zabieraj je do niekt\u00f3rych sekcji. Mo\u017cesz rozmawia\u0107 nie tylko na temat wojny, ale tak\u017ce na inne tematy i w ten spos\u00f3b budowa\u0107 zaufanie mi\u0119dzy doros\u0142ym a dzieckiem. Zazwyczaj, gdy dzieci s\u0105 zamkni\u0119te, po prostu nie wiedz\u0105, komu mog\u0105 to powiedzie\u0107, kto b\u0119dzie dla nich opiekunem lub asystentem.<\/p>\n Trzeba szczerze rozmawia\u0107 z dzie\u0107mi i nie dewaluowa\u0107 ich. Je\u015bli dziecko m\u00f3wi, \u017ce si\u0119 boi, nie m\u00f3w, \u017ce to nonsens, nie zwracaj uwagi. Rodzice mog\u0105 to powiedzie\u0107 z pozycji wsparcia, ale te s\u0142owa nie odbieraj\u0105 dziecku niepokoju. Konieczne jest do\u0142\u0105czenie do dziecka bardziej w tym, co m\u00f3wi, aby zainteresowa\u0107 si\u0119 jego strachem.<\/p>\n Je\u015bli chodzi o dzieci, kt\u00f3re s\u0105 agresywne, nie mo\u017cemy powstrzyma\u0107 tego podniecenia, ale mo\u017cna je skierowa\u0107 w bardziej konstruktywnym kierunku, ucz\u0105c razem z dzie\u0107mi sposob\u00f3w, w jakie mo\u017cemy si\u0119 z\u0142o\u015bci\u0107, aby nie tylko kogo\u015b pobi\u0107 lub zrobi\u0107 sobie krzywd\u0119. W zwi\u0105zku z tym pomagaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cne sekcje sportowe, a tak\u017ce zaj\u0119cia z psychologiem, poniewa\u017c dzieci ucz\u0105 si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o gniewie i okazywa\u0107 go.<\/p>\n Psychologowie cz\u0119sto m\u00f3wi\u0105, \u017ce dla os\u00f3b dotkni\u0119tych wojn\u0105, w szczeg\u00f3lno\u015bci os\u00f3b przesiedlonych, wa\u017cne jest stworzenie bezpiecznego \u015brodowiska. W jaki spos\u00f3b rodzice mog\u0105 zapewni\u0107 swoim dzieciom poczucie bezpiecze\u0144stwa?<\/strong><\/p>\n Bezpiecze\u0144stwo cz\u0119sto tworzy poczucie stabilno\u015bci, a to jest zachowanie pewnego rytmu \u017cycia dziecka. Je\u015bli przed inwazj\u0105 na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 dziecko posz\u0142o spa\u0107 o okre\u015blonej porze, musimy spr\u00f3bowa\u0107 przestrzega\u0107 tego re\u017cimu. Je\u015bli dziecko ucz\u0119szcza\u0142o do jakichkolwiek sekcji, spr\u00f3buj znale\u017a\u0107 je w nowym miejscu lub zast\u0105pi\u0107 je innymi opcjami. Zaanga\u017cuj j\u0105 w komunikacj\u0119 z innymi dzie\u0107mi, gdzie poczuj\u0105 si\u0119 zaanga\u017cowane w spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/p>\n R\u00f3wnie\u017c dla dzieci wa\u017cne jest przynajmniej minimalne planowanie, na przyk\u0142ad na miesi\u0105c. W przypadku dzieci, kt\u00f3re ucz\u0105 si\u0119 w szkole, rodzice cz\u0119sto planuj\u0105, co si\u0119 wydarzy, na przyk\u0142ad podczas wakacji. Nie trzeba obiecywa\u0107 czego\u015b fantastycznego, ale warto podzieli\u0107 si\u0119 pewnymi planami i zainteresowa\u0107 si\u0119 \u017cyczeniami dziecka.<\/p>\n Jak post\u0119powa\u0107 z dzieckiem, kt\u00f3re by\u0142o \u015bwiadkiem dzia\u0142a\u0144 wojennych? <\/strong><\/p>\n Rodzice powinni dba\u0107 o siebie i swoje dzieci, je\u015bli zachodz\u0105 jakiekolwiek zmiany. Mog\u0105 to by\u0107 radykalnie pozytywne zmiany. Na przyk\u0142ad przed inwazj\u0105 na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 dziecko nie chcia\u0142o uczy\u0107 si\u0119 w szkole, ale nast\u0105pi\u0142o stresuj\u0105ce wydarzenie i zacz\u0105\u0142 si\u0119 dobrze uczy\u0107, sta\u0142 si\u0119 zmotywowany, odpowiedzialny. Chocia\u017c najcz\u0119\u015bciej zmiany przeszkadzaj\u0105 rodzicom w negatywny spos\u00f3b, dzieci staj\u0105 si\u0119 bardziej agresywne lub komunikacja z innymi jest zaburzona. Warto przyjrze\u0107 si\u0119 zmianom i, je\u015bli to konieczne, zadawa\u0107 pytania: psycholog, ekspert, osoba, kt\u00f3ra mo\u017ce co\u015b doradzi\u0107.<\/p>\n Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c, aby porozmawia\u0107 z dzieckiem, wsp\u00f3lnie poszuka\u0107 sposoustanowi\u0142by \u017cycie, wsp\u00f3lnie opracowa\u0142by plan dzia\u0142ania. Zachowaj \u015bwiadomo\u015b\u0107 dziecka, nie izoluj go od tego, co robi jeden z rodzic\u00f3w. Dziecko powinno by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 planu, kt\u00f3ry buduje rodzina, a mo\u017ce nawet wnie\u015b\u0107 co\u015b do tego planu.<\/p>\n Je\u015bli rodzic lub rodzina zmar\u0142a w wyniku dzia\u0142a\u0144 wojennych, jak o tym powiedzie\u0107 i wesprze\u0107 dziecko?<\/strong><\/p>\n Je\u015bli jeden z cz\u0142onk\u00f3w rodziny zmar\u0142, zdecydowanie konieczne jest zg\u0142oszenie. Pytanie brzmi, jakimi s\u0142owami. Ma\u0142emu dziecku \u0142atwiej b\u0119dzie to zrobi\u0107 na przyk\u0142adzie bajek lub niekt\u00f3rych historii, poniewa\u017c ma\u0142e dzieci maj\u0105 troch\u0119 mitycznego my\u015blenia, a mityczne wyja\u015bnienia czasami im pomagaj\u0105. Na przyk\u0142ad, \u017ce kto\u015b patrzy na nas z nieba. Starsze dzieci nale\u017cy wyja\u015bni\u0107 w bardziej realistyczny spos\u00f3b, bez opisywania, jak to si\u0119 sta\u0142o, chyba \u017ce dziecko zada takie pytania.<\/p>\n Pami\u0119taj, aby zaanga\u017cowa\u0107 dziecko w rytua\u0142 po\u017cegnania. Niestety, nie zawsze jest to mo\u017cliwe, poniewa\u017c nie wszystkie cia\u0142a s\u0105 zwracane lub nie mo\u017cna ich odnale\u017a\u0107. Ale musi jeszcze istnie\u0107 jaki\u015b rytua\u0142 po\u017cegnania. Mo\u017cesz i\u015b\u0107 do ko\u015bcio\u0142a, aby postawi\u0107 \u015bwiec\u0119, pomodli\u0107 si\u0119, napisa\u0107 list po\u017cegnalny. Nie wstyd\u017a si\u0119 pokaza\u0107 swoich emocji obok dziecka. Nie wszystkie dzieci p\u0142acz\u0105 tylko wtedy, gdy dowiaduj\u0105 si\u0119 o z\u0142ych wie\u015bciach, s\u0105 dzieci, kt\u00f3re zaczynaj\u0105 zachowywa\u0107 si\u0119 agresywnie \u2013 i to te\u017c jest normalna reakcja, zaprzeczenie temu, co si\u0119 sta\u0142o. Reakcje mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cne, ale wa\u017cne jest, aby rodzice to zaakceptowali, a s\u0142owa mog\u0105 by\u0107 nawet zb\u0119dne, ale obecno\u015b\u0107 i u\u015bciski s\u0105 wa\u017cne.<\/p>\n Je\u015bli rodzice zmarli, a dziecko pozostaje z krewnym lub opiekunem, kt\u00f3ry nie jest blisko niego. Jak budowa\u0107 zaufanie mi\u0119dzy doros\u0142ym a dzieckiem w przysz\u0142o\u015bci?<\/strong><\/p>\n Cz\u0119sto przez psychologa. Jest to moment, w kt\u00f3rym dziecko \u017cyje w \u017ca\u0142obie, a proces ten mo\u017ce by\u0107 d\u0142ugotrwa\u0142y, dziecko mo\u017ce odczuwa\u0107 zar\u00f3wno op\u00f3r, jak i pokrewie\u0144stwo. Aby proces ten by\u0142 jak najbardziej ostro\u017cny dla dziecka, poniewa\u017c krewni do\u015bwiadczaj\u0105 \u017calu, lepiej skonsultowa\u0107 si\u0119 ze specjalist\u0105.<\/p>\n Konieczne jest stworzenie bezpiecznego \u015brodowiska dla dziecka i cierpliwo\u015b\u0107. Dzieci nie b\u0119d\u0105 z innymi lud\u017ami tak samo jak z rodzicami, dlatego nale\u017cy by\u0107 cierpliwym i akceptowa\u0107 r\u00f3\u017cne przejawy zachowania dziecka, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107.<\/p>\n Aby rodzice mogli pom\u00f3c swoim dzieciom, sami musz\u0105 by\u0107 w zasobach…<\/strong><\/p>\n Jest to zasada maski tlenowej. Stale wyja\u015bniamy rodzicom: je\u015bli nie dbasz o siebie, po pierwsze, dzieci nie zobacz\u0105 \u017cadnego przyk\u0142adu, jak mo\u017cesz zadba\u0107 o siebie. Po drugie, nie b\u0119dzie si\u0142y, aby pom\u00f3c dziecku, a to mo\u017ce pogorszy\u0107 sytuacj\u0119. To jest taka motywacja do przyj\u015bcia do grup rodzicielskich (kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 w Fundacji G\u0142osy Dzieci \u2013 red.), psychoedukacja te\u017c odbywa si\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie, czyli rodzice ucz\u0105 si\u0119, jak jak nazywa\u0107 jakimi s\u0142owami, jak rozmawia\u0107 z dzie\u0107mi, jak radzi\u0107 sobie z w\u0142asnymi do\u015bwiadczeniami. Rodzice r\u00f3wnie\u017c wymieniaj\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105 informacje, wspieraj\u0105 si\u0119 nawzajem.<\/p>\n Chc\u0119 sformu\u0142owa\u0107 taki przekaz, \u017ce praca z psychologiem polega na pracy ze zdrowymi lud\u017ami, z kt\u00f3rymi wszystko jest w porz\u0105dku. Pomaga to poprawi\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia. Czasami, gdy do\u015bwiadczamy stresuj\u0105cych wydarze\u0144, nasza \u015bwiadomo\u015b\u0107 zaw\u0119\u017ca si\u0119 i nie mamy dost\u0119pu do zrobienia dla siebie niczego innego. W takich momentach nale\u017cy skonsultowa\u0107 si\u0119 ze specjalist\u0105. Czasami nawet samo spojrzenie na \u017cycie lub sytuacj\u0119 z zewn\u0105trz lub konkretne zalecenia dotycz\u0105ce tego, co robi\u0107, mog\u0105 przyspieszy\u0107 adaptacj\u0119 osoby do miejsca, w kt\u00f3rym teraz mieszka, pom\u00f3c przetrwa\u0107 niekt\u00f3re stany wewn\u0119trzne. Wtedy b\u0119dzie miejsce, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek mo\u017ce poczu\u0107 co\u015b innego ni\u017c smutek, z\u0142o\u015b\u0107, strach. Dost\u0119p do rado\u015bci troch\u0119 si\u0119 otwiera.<\/p>\n ***<\/strong><\/span><\/p>\n Je\u015bli Twoje dziecko ma pewne l\u0119ki lub niepokoje zwi\u0105zane z wojn\u0105, lub sam chcia\u0142by\u015b porozmawia\u0107 z psychologiem, mo\u017cesz zadzwoni\u0107 na infolini\u0119 Fundacji G\u0142osy Dzieci (0800 210 106). Wi\u0119cej informacji o oddzia\u0142ach organizacji dost\u0119pnych jest na jej stronie Miejsce<\/a>.<\/p>\n w Ukrainie istniej\u0105 r\u00f3\u017cne projekty wsparcia psychologicznego, w szczeg\u00f3lno\u015bci mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c skontaktowa\u0107 si\u0119 z infolini\u0105 Narodowego Towarzystwa Psychologicznego (0-800-100-102).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ukrai\u0144cy od ponad roku \u017cyj\u0105 w wojnie na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 i borykaj\u0105 si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi trudno\u015bciami, obawami i stratami. Jedn\u0105 z najbardziej wra\u017cliwych kategorii s\u0105 dzieci, kt\u00f3re bardzo subtelnie odczuwaj\u0105 wszystko, co dzieje si\u0119 wok\u00f3\u0142 nich, ale w zale\u017cno\u015bci od wieku i okoliczno\u015bci mog\u0105 nie wiedzie\u0107, jak radzi\u0107 sobie z l\u0119kami. G\u0142osy Dzieci to jedna […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13461,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1379,123,1930,87,76,92,1337,1381,9,384],"class_list":["post-13460","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wojna","tag-aktualnosci","tag-dzieci","tag-polina-startseva","tag-pomoc","tag-rosyjska-agresja","tag-uchodzcow","tag-wiadomosci-z-czerniowiec","tag-wiadomosci-z-iwano-frankowska","tag-wojna-rosyjsko-ukrainska","tag-zdrowie-psychiczne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13460"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13460\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13461"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruwar.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}