Cho\u0107 od rozpadu ZSRR min\u0119\u0142o 30 lat, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 zachodnich elit politycznych zastanawia si\u0119 nad staro\u017cytnymi fobiami. Strach przed mo\u017cliwym upadkiem Rosji zajmuje poczesne miejsce w geopolitycznych uk\u0142adach. Podobnie jak w przededniu upadku imperium sowieckiego, Zach\u00f3d powa\u017cnie obawia si\u0119 rozpadu Federacji Rosyjskiej. St\u0105d odmowa dostarczenia Ukrainie broni ofensywnej i dziwna irracjonalna ch\u0119\u0107 zapewnienia Ukrainie zwyci\u0119stwa bez zdecydowanej pora\u017cki agresora.<\/p>\n
Zwyci\u0119stwo Stan\u00f3w Zjednoczonych i kraj\u00f3w \u015bwiata zachodniego w zimnej wojnie stworzy\u0142o fa\u0142szyw\u0105 iluzj\u0119. Wydaje si\u0119, \u017ce Waszyngton zawsze stawia\u0142 sobie za g\u0142\u00f3wny cel strategiczny upadek Zwi\u0105zku Radzieckiego. Rzeczywi\u015bcie, takie pogl\u0105dy by\u0142y powszechne w\u015br\u00f3d szanowanej cz\u0119\u015bci zachodniej polityki. Wielu szczerze \u017cyczy\u0142o upadku komunistycznego bloku totalitarnego i w\u0142o\u017cy\u0142o w to wiele wysi\u0142ku. Polityka prezydenta USA Ronalda Reagana da\u0142a pot\u0119\u017cny impuls do przyspieszenia procesu os\u0142abienia i przysz\u0142ego upadku systemu sowieckiego. Ale nie wszyscy politycy na Zachodzie wykazali ch\u0119\u0107 zniszczenia „imperium z\u0142a”.<\/p>\n
Na prze\u0142omie lat 80-90 XX wieku przyw\u00f3dcy polityczni Stan\u00f3w Zjednoczonych i innych pa\u0144stw NATO uwa\u017cali rozpad ZSRR i tworzenie w jego miejsce niezale\u017cnych formacji pa\u0144stw narodowych za zbyt ryzykowny i niepo\u017c\u0105dany scenariusz. Czym innym jest d\u0105\u017cenie do zniszczenia bloku komunistycznego i demokratycznej transformacji kraj\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 by\u0142ego obozu socjalistycznego. Drugim jest d\u0105\u017cenie do wyeliminowania gigantycznej pot\u0119gi kolonialnej skupionej w Moskwie. Nie chcieli zniszczy\u0107 „imperium z\u0142a”. Chcieli go zdemokratyzowa\u0107, przekszta\u0142ci\u0107, przywr\u00f3ci\u0107 do normy, uczyni\u0107 z niego cz\u0119\u015b\u0107 globalnego \u015bwiata, nada\u0107 mu „ludzk\u0105 twarz”.<\/p>\n
Przywr\u00f3cenie pe\u0142nej suwerenno\u015bci narodowej wielu narodom zniewolonym przez Kreml zdecydowanie nie by\u0142o priorytetem dla administracji \u00f3wczesnego prezydenta USA George’a W. Busha. Moskwa by\u0142a postrzegana jako najbardziej wiarygodny i przewidywalny partner, z kt\u00f3rym mo\u017cna budowa\u0107 relacje po dekomunizacji. Takie opinie by\u0142y powszechne pomimo totalitarnej istoty i licznych zbrodni re\u017cimu sowiecko-moskiewskiego. W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym wszystkie imperia kolonialne ju\u017c upad\u0142y, z jakiego\u015b powodu uznali za konieczne zrobienie wyj\u0105tku dla jednej rzeczy – rosyjskiej. Czy tak sprzeczne my\u015blenie \u00f3wczesnych elit politycznych nie przypomina dnia dzisiejszego?<\/p>\n
W czerwcu 1990 roku, podczas wizyty brytyjskiej premier Margaret Thatcher w Kijowie, zapytano j\u0105: czy mo\u017cliwe jest otwarcie angielskiej ambasady w Ukrainie? \u017belazna Dama odpowiedzia\u0142a, \u017ce Londyn nie ma stosunk\u00f3w dyplomatycznych z Kaliforni\u0105. Kij\u00f3w da\u0142 jasno do zrozumienia, \u017ce nie podziela jego pragnienia og\u0142oszenia suwerenno\u015bci.<\/p>\n
Nawet kilka miesi\u0119cy przed upadkiem Zwi\u0105zku Radzieckiego elity polityczne Zachodu by\u0142y nadal zafascynowane Gorbaczowem i nieufne wobec parady suwerenno\u015bci, kt\u00f3ra proklamowa\u0142a republiki. 30 lipca 1991 roku, podczas rozm\u00f3w w Moskwie, Bush powiedzia\u0142 sowieckiemu przyw\u00f3dcy, \u017ce upadek Zwi\u0105zku Radzieckiego nie b\u0119dzie w interesie Ameryki. Zapewni\u0142, \u017ce b\u0119dzie sprzeciwia\u0142 si\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, gdy wyjedzie w Ukrain\u0119 1 sierpnia podczas kolejnego etapu swojej wizyty. I s\u0142owa dotrzyma\u0142.<\/p>\n
Ameryka\u0144ski przyw\u00f3dca odm\u00f3wi\u0142 spotkania ze zwolennikami niepodleg\u0142o\u015bci Ukrainy. W Radzie Najwy\u017cszej wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie, kt\u00f3re przesz\u0142o do historii pod nazw\u0105 „Kurczak Kij\u00f3w”. „Amerykanie nie popr\u0105 tych, kt\u00f3rzy d\u0105\u017c\u0105 do niepodleg\u0142o\u015bci, aby zast\u0105pi\u0107 odleg\u0142\u0105 tyrani\u0119 lokalnym despotyzmem. Nie pomog\u0105 tym, kt\u00f3rzy promuj\u0105 samob\u00f3jczy nacjonalizm oparty na nienawi\u015bci etnicznej” \u2013 powiedzia\u0142 Bush w Kijowie pod rykiem niezadowolonej cz\u0119\u015bci ukrai\u0144skiego parlamentu.<\/p>\n
Apel, w kt\u00f3rym Bush ostrzega\u0142 Ukrai\u0144c\u00f3w przed „samob\u00f3jczym nacjonalizmem”, zosta\u0142 napisany przez Condoleezz\u0119 Rice \u2013 p\u00f3\u017aniejsz\u0105 sekretarz stanu za prezydenta George’a W. Busha. 8 lutego 1992 The Economist<\/em> nazwa\u0142 to przem\u00f3wienie „ra\u017c\u0105cym przyk\u0142adem” tego, \u017ce inne kraje nie uznaj\u0105 nieuchronno\u015bci powstania Ukrainy jako niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa. A w 2011 r. konserwatywna gazeta Washington Examiner<\/em> wyrazi\u0142 opini\u0119, \u017ce mog\u0142o to by\u0107 najgorsze przem\u00f3wienie ameryka\u0144skiego prezydenta.<\/p>\n Czas pokaza\u0142, \u017ce nadzieje zachodnich polityk\u00f3w na zachowanie odnowionego ZSRR by\u0142y daremne i z\u0142udne. Nie uwzgl\u0119dnia\u0142y one reali\u00f3w, kontekstu historycznego i opiera\u0142y si\u0119 na fa\u0142szywych, jednostronnych za\u0142o\u017ceniach. G\u0142\u00f3wnym b\u0142\u0119dem Zachodu by\u0142o to, \u017ce opowiada\u0142 si\u0119 za demonta\u017cem systemu komunistycznego, ale nie wi\u0105za\u0142 go z demonta\u017cem kolonialnego imperium moskiewskiego. Obawa przed realizacj\u0105 „scenariusza jugos\u0142owia\u0144skiego z bomb\u0105 atomow\u0105” \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z ch\u0119ci\u0105 Zachodu zobaczenia w postkomunistycznej Moskwie sojusznika i wiarygodnego partnera bogatego w surowce naturalne. Prawo zniewolonych narod\u00f3w do samostanowienia zosta\u0142o po\u015bwi\u0119cone iluzji stabilno\u015bci geopolitycznej.<\/p>\n Nie wszyscy w administracji George’a W. Busha opowiadali si\u0119 za utrzymaniem aktualnegoyuzu z centrum w Moskwie. Byli tacy, kt\u00f3rzy ca\u0142kiem poprawnie przewidzieli przysz\u0142\u0105 i historyczn\u0105 fundamentaln\u0105 tendencj\u0119 Rosji do budowania autorytarnych agresywnych re\u017cim\u00f3w. I wezwali nie tylko do nie ingerowania w naturalny proces upadku imperium, ale tak\u017ce do przyspieszenia i sfinalizowania go. Aby osi\u0105gn\u0105\u0107 upadek nie tylko komunistycznego ZSRR, ale tak\u017ce imperium kolonialnego w postaci Rosji. Ale wtedy ich nie s\u0142yszano.<\/p>\n We wrze\u015bniu 1991 roku na posiedzeniu Rady Bezpiecze\u0144stwa Narodowego w Bia\u0142ym Domu dyskutowano o tym, jak Stany Zjednoczone powinny zareagowa\u0107 na mo\u017cliwy rozpad ZSRR. Minister obrony Dick Cheney wyrazi\u0142 obawy, \u017ce nawet po upadku komunizmu w Rosji agresywny autorytarny re\u017cim mo\u017ce z czasem ponownie si\u0119 uformowa\u0107. „Nadal mo\u017cemy mie\u0107 autorytarny re\u017cim. Obawiam si\u0119, \u017ce za rok, je\u015bli sprawy p\u00f3jd\u0105 w b\u0142oto, jak mo\u017cemy zareagowa\u0107, \u017ce nie zrobili\u015bmy wi\u0119cej. „<\/p>\n Dalszy bieg wydarze\u0144 pokaza\u0142, \u017ce si\u0119 nie myli\u0142. Cheney chcia\u0142 nie tylko upadku ZSRR, ale tak\u017ce rozpadu Rosji jako imperium kolonialnego. To w\u0142a\u015bnie upadek Rosji zapewni\u0142by, \u017ce nie b\u0119dzie ona ju\u017c stanowi\u0107 zagro\u017cenia dla innych kraj\u00f3w. Ale jego opinia nie znalaz\u0142a poparcia. Na pocz\u0105tku lat 90. ubieg\u0142ego wieku Zach\u00f3d mia\u0142 wielk\u0105 szans\u0119 nie tylko zniszczy\u0107 komunistyczne zagro\u017cenie, ale tak\u017ce wyeliminowa\u0107 rosyjskie zagro\u017cenie imperialne. St\u0142umij to w zarodku. Wiele region\u00f3w obecnej Federacji Rosyjskiej waha\u0142o si\u0119, czy powinny pozosta\u0107 jej cz\u0119\u015bci\u0105, czy te\u017c pr\u00f3bowa\u0107 tworzy\u0107 w\u0142asne pa\u0144stwa. Gdyby proces dekolonizacji Rosji zosta\u0142 uruchomiony i koncepcyjnie wspierany w tym czasie, jest ma\u0142o prawdopodobne, aby cokolwiek mog\u0142o uratowa\u0107 to eurazjatyckie imperium.<\/p>\n